Anatomia i funkcja mięśni twarzy
Mięśnie mimiczne i mięśnie żuchwy
Mięśnie twarzoczaszki pełnią istotne funkcje w zakresie komunikacji niewerbalnej (mimika twarzy), pobierania pokarmu (żucie, połykanie), artykulacji mowy oraz oddychania. Ze względu na położenie i funkcję dzieli się je na mięśnie mimiczne oraz mięśnie żucia. Funkcjonalnie istotne są również mięśnie dna jamy ustnej i mięśnie nadgnykowe, które współdziałają z żuchwą.
Mięśnie mimiczne położone są powierzchownie, bezpośrednio pod skórą. Charakterystyczną cechą tej grupy mięśni jest to, że przynajmniej jeden z ich przyczepów znajduje się w skórze, co umożliwia wywoływanie ruchów skóry twarzy i tworzenie wyrazów mimicznych.
Wszystkie mięśnie mimiczne są unerwione przez gałęzie nerwu twarzowego (VII).
Mięśnie sklepienia czaszki
Mięsień naczaszny (musculus epicranius)
Położony jest na sklepieniu czaszki. Składa się z dwóch części:
- mięśnia potyliczno-czołowego (musculus occipitofrontalis) -
- mięśnia skroniowo-ciemieniowego (musculus temporoparietalis).
Mięśnie te połączone czepcem ścięgnistym (galea aponeurotica), czyli szerokim i płaskim rozcięgnem. Czepiec tworzy wspólne ścięgno końcowe dla obu mięśni. Mięsień potyliczno-czołowy składa się z brzuśca czołowego i potylicznego.
Funkcja
- Funkcją tego mięśnia jest unoszenie brwi do góry i wywoływanie fałdów poprzecznych na czole. Najbardziej aktywnym brzuścem tego mięśnia jest brzusiec czołowy.
Mięśnie otoczenia szpary powiek
Mięsień okrężny oka (musculus orbicularis oculi) - przebiega wokół oczodołu.
W jego skład wchodzi:
- część powiekowa, która buduje ściany powieki górnej i dolnej.
- część oczodołowa - która otacza wejście do oczodołu.
- część łzowa - połączona z woreczkiem łzowym.
Bierze udział w mruganiu powiekami oraz w odpływie łez z oczodołu do jamy nosowej. Skurcz całego mięśnia mocno zaciska powieki.
Mięsień marszczący brwi (musculus corrugator supercilii)
Występuje na wysokości łuków brwiowych. Jego skurcz powoduje pionowe bruzdy skórne na nasadzie nosa.
Mięsień podłużny (musculus procerus)
Leży między brwiami. jest odpowiedzialny za powstawanie poprzecznych fałd na nasadzie nosa.
Mięśnie otoczenia szpary ust
Mięsień okrężny ust (musculus orbicularis oris)
Położony jest wokół ust, tworząc szeroki pierścień wokół nich. Stanowi on zrąb wargi górnej i dolnej.
Włókna obwodowe - stanowią część wargową, włókna położone blisko czerwieni wargowej stanowią część brzeżną.
Funkcja
- łączy szparę ust.
- dociska wargi do zębów
- wysuwa wargi do przodu.
Mięsień bródkowy (musculus mentalis)
Znajduje się on w okolicy bródki. Jest to silny mięsień.
Funkcja
- Mięsień ten wpływa na kształt i wielkość okolicy bródkowej. Pogłębia także poprzecznie bruzdę bródkowo - wargową, która biegnie poprzecznie.
Mięsień obniżający wargę dolną (musculus depressor labii inferioris)
Znajduje się on w okolicy trzonu żuchwy. Jego włókna przechodzą w mięsień szeroki szyi.
Funkcja:
- Obniża wargę dolną.
Mięsień obniżający kąt ust (musculus depressor anguli oris)
Położony jest on bardziej bocznie w stosunku do trzonu żuchwy.
Funkcja
- Obniża kąt ust.
Mięsień jarzmowy większy (musculus zygomaticus major) oraz mięsień jarzmowy mniejszy (musculus zygomaticus minor)
Biegną od kości jarzmowej do kąta ust.
Dźwigacz kąta ust (musculus levator anguli oris).
Wypełnia on dół nadkłowy.
Mięsień dźwigacz wargi górnej (musculus levator labii superioris) oraz mięsień dźwigacz skrzydła nosa (musculus levator alaeque nasi).
Znajdują się one w okolicy bruzdy nosowo-wargowej.
Mięsień śmiechowy (musculus risorius).
Leży bocznie od kąta ust. Pociąga kąt ust w bok, tworząc w skórze policzka zagłębienie tzw. „dołeczek śmiechowy”
Ciekawostka!
Występuje on stale u dzieci, natomiast z wiekiem często zanika. Może utrzymywać się jednak
jednostronnie lub obustronnie.
Funkcja:
- Mięśnie okolicy szpary ust nadają kształt bruździe nosowo-wargowej, która biegnie łukowato.
- Unoszą kąciki ust
- Pociągają go do tyłu jak przy uśmiechaniu się i radości.
Mięsień policzkowy (musculus buccinator)
Tworzy on jedną z warstw policzka. Przechodzi przez niego przewód ślinianki przyusznej.
Mięśnie otoczenia nozdrza
Mięsień nosowy (musculus nasalis).
Mięsień ten pokrywa ściany nosa od zewnątrz.
Funkcja:
- Zwęża i rozszerza nozdrza.
Mięsień obniżacz przegrody (musculus depressor septi)
Położony przyśrodkowo, pod nosem.
Funkcja:
- Obniża przegrodę nosa
Mięśnie okolicy ucha
W okolicy małżowiny usznej znajdują się trzy mięśnie małżowiny usznej, które są mięśniami szczątkowymi:
- mięsień uszny przedni, (musculus auricularis anterior)
- mięsień uszny górny, (musculus auricularis superior)
- mięsień uszny tylny (musculus auricularis posterior).
Dodatkowo w obrębie samej małżowiny usznej na chrząstce występuje kilka drobnych mięśni.
Funkcja:
- W bardzo niewielkim stopniu oddziałują na małżowinę uszną pociągając ją w przód, górę lub tył.
Mięsień szeroki szyi (platysma)
Jest to także mięsień mimiczny. Rozpoczyna się w powięzi powierzchownej okolicy podobojczykowej i kończy w skórze dolnej części twarzy.
Funkcja:
- Napina skórę szyi.
- Obniża kąt ust.
- Współuczestniczy w wyrazach mimicznych napięcia i strachu.
Mięśnie żucia
Mięśnie żucia odpowiadają głównie za unoszenie, wysuwanie oraz ruchy boczne żuchwy. Wszystkie są unerwione przez gałąź żuchwową nerwu trójdzielnego (V3), która jako jedyna gałąź tego nerwu zawiera włókna ruchowe.
Mięsień skroniowy (musculus temporalis)
Jest to mięsień w kształcie wachlarza. Wypełnia on cały dół skroniowy - tutaj znajduje się jego przyczep początkowy. Jego włókna biegną do wyrostka dziobiastego żuchwy, czyli przyczepu końcowego.
Funkcja:
- Odpowiada za unoszenie żuchwy.
- Część tylna mięśnia cofa wysuniętą żuchwę.
- Uczestniczy w ruchach bocznych żuchwy
Mięsień żwacz (musculus masseter)
Jest to mięsień położony na gałęzi żuchwy - jest masywnym mięśniem w kształcie prostokąta.
Żwacz składa się z:
- warstwy powierzchownej - oddzielony jest od ślinianki przyusznej przez powięź przyuszniczo-żwaczową. Jej przyczep początkowy znajduje się na dolnym brzegu kości jarzmowej i łuku jarzmowym. Przyczep końcowy jest na guzowatości żwaczowej żuchwy (zewnętrzna powierzchnia kąta żuchwy) -
- warstwy głębokiej - przyczepia się do tylnej części łuku jarzmowego, przyczep końcowy także znajduje się na guzowatości żwaczowej żuchwy.
Funkcja
- unosi żuchwę
- uczestniczy w ruchach bocznych żuchwy (przy jednostronnym skurczu)
- część powierzchowna wysuwa żuchwę (działa przeciwnie do części tylnej mięśnia skroniowego).
Mięsień skrzydłowy boczny (musculus pterygoideus lateralis) oraz mięsień skrzydłowy przyśrodkowy (musculus pterygoideus medialis)
Mięśnie skrzydłowe położone są po wewnętrznej stronie gałęzi żuchwy.
Mięsień skrzydłowy boczny
- głowa górna - powierzchnia podskroniowa skrzydła większego kości klinowej
- głowa dolna - blaszka boczna wyrostka skrzydłowatego
- kończy się na:
- dołku skrzydłowym szyjki żuchwy
- torebce i krążku stawowym stawu skroniowo-żuchwowego
Mięsień skrzydłowy przyśrodkowy
- zaczyna się na: blaszce bocznej wyrostka skrzydłowatego oraz guzowatości szczęki
- kończy się na: guzowatości skrzydłowej żuchwy (wewnętrzna powierzchnia kąta)
Są bardzo istotne w problemach stawu skroniowo-żuchwowego np. bruksizmie, dlatego, że część włókien końcowych mięśnia skrzydłowego bocznego dociera do torebki stawu skroniowo-żuchwowego i powoduje jej napięcie.
Funkcja
Mięsień skrzydłowy boczny
- odpowiada za wysuwanie żuchwy (działa przeciwnie do tylnej części mięśnia skroniowego)
- przy jednostronnym skurczu powoduje ruch żuchwy w stronę przeciwną
Mięsień skrzydłowy przyśrodkowy
- unosi żuchwę
- przy jednostronnym skurczu powoduje ruch żuchwy w stronę przeciwną.
Mięśnie żucia są silnymi mięśniami odpowiedzialnymi głównie za unoszenie i wysuwanie żuchwy oraz jej ruchy boczne. Wszystkie są unerwione przez nerw trójdzielny (V), gałąź żuchwową - V3.
Mięśnie nadgnykowe
Choć nie zalicza się ich klasycznie do mięśni czaszki, warto wspomnieć o mięśniach dna jamy ustnej i mięśniach nadgnykowych:
- mięśniu dwubrzuścowym
- mięśniach żuchwowo-gnykowych
- mięśniu bródkowo-gnykowym
- mięśniu rylcowo-gnykowym
To właśnie one uczestniczą w opuszczaniu żuchwy, połykaniu oraz mowie.
Unerwienie i unaczynienie
Czaszka jest strukturą bardzo dobrze unaczynioną i unerwioną. Dotyczy to nie tylko kości, ale także skóry głowy, mięśni mimicznych i żucia, opon mózgowo-rdzeniowych oraz struktur twarzoczaszki. Bogactwo naczyń i nerwów ma ogromne znaczenie zarówno dla metabolizmu kości czaszki, jak i dla ochrony oraz funkcji sensorycznych i ruchowych tej okolicy.
Unaczynienie
Unaczynienie tętnicze czaszki pochodzi głównie z dwóch głównych układów: tętnicy szyjnej zewnętrznej oraz tętnicy szyjnej wewnętrznej. Gałęzie tętnicy szyjnej zewnętrznej zaopatrują skórę głowy, mięśnie, kości sklepienia oraz znaczną część twarzoczaszki. Są to przede wszystkim:
- tętnica skroniowa powierzchowna,
- tętnica potyliczna,
- tętnica uszna tylna,
- tętnica twarzowa,
- tętnica szczękowa,
- tętnica gardłowa wstępująca.
Twarzoczaszka i struktury głębokie, m.in. jama ustna, nos, zatoki przynosowe, unaczynione są w dużej mierze przez gałęzie tętnicy szczękowej, takie jak tętnica podoczodołowa, zębodołowe oraz podniebienne. Tętnica twarzowa natomiast zaopatruje skórę i mięśnie twarzy, wargi, policzki oraz nos.
Unerwienie
Unerwienie czaszki obejmuje zarówno unerwienie czuciowe, jak i ruchowe oraz autonomiczne. Unerwienie czuciowe skóry głowy i twarzy pochodzi głównie od nerwu trójdzielnego (V) – jego trzy gałęzie zaopatrują różne części twarzy:
- gałąź oczna (V1) - czoło, skóra owłosiona w części przedniej, górna powieka, grzbiet nosa
- gałąź szczękowa (V2) - dolna powieka, policzek, skrzydła nosa, górna warga
- gałąź żuchwowa (V3) - dolna warga, broda, okolica skroniowa i część ucha
Unerwienie ruchowe mięśni mimicznych pochodzi od nerwu twarzowego (VII), którego gałęzie rozchodzą się wachlarzowato na twarzy: skroniowe, jarzmowe, policzkowe, brzeżne żuchwy i szyjne. Mięśnie żucia unerwione są przez gałąź żuchwową nerwu trójdzielnego (V3), która jako jedyna gałąź zawiera włókna ruchowe.
Piśmiennictwo:
- Ferendiuk, E., Pihut, M., & Górecka, M. (2016). Zaburzenia czynnościowe narządu żucia jako przyczyna dolegliwości bólowych w obrębie twarzoczaszki. Polish Dental Association.
- Domaradzki, J., & Zaleski, A. (2021). Anatomia praktyczna układu ruchu. Edra Urban&Partner.
Masaż twarzy bańkami chińskimi, inaczej facial cupping to popularny zabieg, który ma wiele właściwości pielęgnacyjnych. Można wykonać go samemu w domu. Dowiedz się jak.
17.05.2024
Masaż Kobido, czyli inaczej japoński masaż twarzy to manualna technika stymulacji tkanek o efekcie liftingu twarzy. Czy to prawda, że jest alternatywą dla zabiegów medycyny estetycznej i zmniejsza zmarszczki?
2.04.2024
Czym są poszczególne techniki? Jakie efekty daje akupunktura? Czy suche igłowanie (igłoterapia) faktycznie rozluźnia mięśnie? Poznajcie ich działanie, podobieństwa i różnice.
02.04.2024