Anatomia ręki – budowa kości ręki, stawy i mięśnie, urazy i choroby kończyny górnej
Ręka człowieka to niezwykle złożona struktura anatomiczna, umożliwiająca precyzyjne ruchy i manipulacje, które są podstawą pracy, komunikacji i codziennej aktywności. Jej budowa odzwierciedla zarówno siłę, jak i finezję ruchów - od mocnego uchwytu po delikatny dotyk.
Ręka jest to najbardziej dystalna część kończyny górnej. W języku potocznym często jest nazywana dłonią, a w ujęciu anatomicznym rozdziela się powierzchnię dłoniową i grzbietową.
Budowa kości dłoni
Ręka człowieka składa się z 27 kości. Rękę dzielimy na trzy główne części:
- nadgarstek - 8 drobnych kości, kości nadgarstka są ułożone w 2 szeregi
- śródręcze - 5 kości śródręcza,
- palce - zbudowane z paliczków (kości palców ręki) - bliższe, środkowe i dalsze.
Nadgarstek zbudowany jest z dwóch szeregów - bliższego i dalszego. Kości z szeregu bliższego łączą się z kośćmi przedramienia, a szeregu dalszego z kośćmi śródręcza.
Szereg bliższy:
- kość łódeczkowata
- kość księżycowata
- kość trójgraniasta
- kość grochowata
Szereg dalszy:
- kość czworoboczna większa
- kość czworoboczna mniejsza
- kość główkowata
- kość haczykowata
Kości nadgarstka tworzą łuk wypukły grzbietowo i wklęsły dłoniowo. Wklęsła powierzchnia dłoniowa ogranicza przestrzeń zwaną bruzdą nadgarstka. Bruzda ta pokryta jest troczkiem zginaczy i tworzy kanał nadgarstka, w którym biegną ścięgna zginaczy palców oraz nerw pośrodkowy.
Anatomia ręki – budowa stawów
Ręka człowieka to niezwykle precyzyjny narząd ruchu. Jej stawy zapewniają zarówno dużą ruchomość, jak i stabilność.
- Staw promieniowo-nadgarstkowy - łączy kość promieniową z trzema kośćmi szeregu bliższego nadgarstka - kość łódeczkowatą, księżycowatą i trójgraniastą. Staw ten jest typu elipsoidalnego, więc wykonuje ruchy w dwóch płaszczyznach - strzałkowej, czyli zgięcie i wyprost oraz czołowej, czyli odwodzenie i przywodzenie.
- Staw śródnadgarstkowy - jest położony między szeregiem bliższym a dalszym kości nadgarstka. Współdziała w ruchach nadgarstka staw promieniowo-nadgarstkowy, ale jego ruchy są bardziej ograniczone.
- Stawy międzynadgarstkowe - są to stawy pomiędzy poszczególnymi kośćmi nadgarstka będących w tym samym szeregu. Stawy te są płaskie i mają bardzo mały zakres ruchomości, występują tylko minimalne ruchy ślizgowe między kośćmi. Zapewniają one stabilność i sprężystość nadgarstka.
- Stawy nadgarstkowo-śródręczne - występują one między szeregiem dalszym kości nadgarstka, a podstawami kości śródręcza. Dla palców II-V są to stawy płaskie o bardzo małej ruchomości. Natomiast wyróżnia się staw nadgarstkowo-śródręczny kciuka ze względu na inną budowę. Staw ten jest łączy kość czworoboczną większą z podstawą I kości śródręcza, czyli kciuka. Przez to, że jest to staw siodełkowaty występują w nim ruchy oprócz przywiedzenia i odwiedzania, także ruchy przeciwstawiania i odprowadzania, a także ruch obwodzenia.
- Stawy międzyśródręczne - występują pomiędzy II-V kością śródręcza. Mają one za zadanie wzmocnić strukturę śródręcza, a także stabilizować łuk dłoni.
- Stawy śródręczno-paliczkowe - łączą kości śródręcza i palców. Są to stawy kuliste, a więc wykonują ruchy zgięcia, wyprostu, odwodzenia, przywodzenia oraz obwodzenia. Wzmacniają je więzadła poboczne i dłoniowe.
- Stawy międzypaliczkowe - są to stawy występujące pomiędzy każdą częścią paliczków w palcach. W palcach od II do V występują po dwa takie stawy - międzypaliczkowy dalszy i bliższy, natomiast w kciuku występuje jeden. Są to stawy zawiasowe i wykonują ruchy zgięcia i wyprostu.
Mięśnie ręki
Prawie wszystkie mięśnie, które są odpowiedzialne za ruch ręką występują poza nią. Większość z nich mają swoje brzuśce na przedramieniu, a w obrębie ręki są tylko ścięgna. Są to:
- Mięsień zginacz promieniowy nadgarstka
- Mięsień zginacz łokciowy nadgarstka
- Mięsień dłoniowy długi
- Mięsień zginacz powierzchowny palców
- Mięsień zginacz promieniowy nadgarstka
- Mięsień zginacz długi kciuka
- Mięsień prostownik promieniowy długi nadgarstka
- Mięsień prostownik długi kciuka
- Mięsień prostownik krótki kciuka
- Mięsień odwodziciel długi kciuka
- Mięsień prostownik palca wskazującego
- Mięsień prostownik palca małego
- Mięsień prostownik palców
Jak widzisz, nasze ręce są skomplikowane. Przechodzimy do meritum, czyli do dłoni.
Mięśnie kłębu:
- mięsień odwodziciel krótki kciuka
- mięsień zginacz krótki kciuka
- mięsień przeciwstawiacz kciuka
- mięsień przywodziciel kciuka
Wszystkie mięśnie kłębu zgodnie z swoją nazwą wykonują dany ruch - zgięcia, odwodzenia,
przywodzenia i przeciwstawiania.
Mięśnie kłębika:
- mięsień odwodziciel palca małego
- mięsień zginacz krótki palca małego
- mięsień przeciwstawiacz palca małego
- mięsień dłoniowy krótki
Tak jak w przypadku kłębu trzy mięśnie kłębika swoją nazwą wskazują na funkcję, którą wykonują, czyli odwodzenie, zginanie i przeciwstawianie. Natomiast mięsień dłoniowy krótki ułatwia łapanie przedmiotów, a głównie stanowi ochronę dla tętnicy łokciowej, żył i nerwu łokciowego.
- Mięśnie glistowate - są to cztery małe mięśnie, które leżą między ścięgnami zginacza głębokiego palców. Mięśnie te biegną w stronę palców II-IV i wnikają w rozcięgno grzbietowe na wysokości paliczków bliższych. Ich funkcją jest zginanie w stawach śródręczno-paliczkowych i prostowanie w stawach międzypaliczkowych.
- Mięśnie międzykostne dłoniowe - leżą one między kośćmi śródręcza. Na stronie dłoniowej występują trzy takie mięśnie - pierwszy zaczyna się na II kości śródręcza, a dwa pozostałe odpowiednio na IV i V kości śródręcza. Mają one za zadanie przywodzić II, IV i V palec.
- Mięśnie międzykostne grzbietowe - na stronie grzbietowej ręki występują cztery mięśnie międzykostne i każdy z nich po dwie głowy. Występują między kośćmi śródręcza, a ich funkcją antagonistyczne do mięśni międzykostnych dłoniowych jest odwodzenie palców.
Unaczynienie kończyny górnej
Ręka jest zaopatrywana przez tętnicę promieniową i tętnice łokciową. Obie te tętnice pochodzą od tętnicy ramiennej. Tętnica promieniowa po rozdzieleniu od tętnicy ramiennej w dole łokciowym biegnie w kierunku ręki pod mięśniem ramienno-promieniowym. Często badanie tętna tej tętnicy wykorzystuje się w medycynie. Można je wyczuć na nadgarstku pod kciukiem i w tabakierce anatomicznej. Tętnica łokciowa także zaczynając się w dole
łokciowym wychodzi pod mięśniem nawrotnym obłym. Towarzyszą jej dwie żyły łokciowe oraz nerw łokciowy.
Unerwienie ręki
Ręka otrzymuje włókna nerwowe z trzech głównych nerwów pochodzących ze splotu ramiennego:
- nerw pośrodkowy
- nerw łokciowy
- nerw promieniowy
Nerw pośrodkowy unerwia wiele mięśni. Bezpośrednio unerwia mięsień - nawrotny obły, zginacz nadgarstka promieniowy, dłoniowy długi, zginacz powierzchowny palców. Czuciowo natomiast nerw pośrodkowy unerwia staw łokciowy i promienno-nadgarstkowy oraz kanał nadgarstka, a także okolicę kłębu i palce I-III.
Nerw łokciowy dzieli się na gałąź głęboką i powierzchowną, które unerwiają ruchowo mięśnie - kłębiku, międzykostne, glistowate, przywodziciel kciuka i zginacz krótki kciuka. Po stronie dłoniowej nerw łokciowy unerwia czuciowo palec V i przyśrodkową część palca IV, a po stronie grzbietowej też palec V i IV, a także przyśrodkową część palca III.
Nerw promieniowy unerwia mięśnie prostowniki przedramienia i mięsień łokciowy, następnie przechodzi na grzbiet ręki i tam unerwia czuciowo powierzchnie ręki i palców I-III. Porażenie tego nerwu charakteryzuje się ręką opadającą.
Najczęstsze dolegliwości, choroby i urazy ręki
Ręka jest wyjątkowo narażona na urazy ze względu na swoją złożoną budowę anatomiczną, dużą ruchomość i częste użycie w czynnościach dnia codziennego, pracy i sporcie.
Do najczęstszych obrażeń należą złamania, zwichnięcia, uszkodzenia ścięgien, nerwów oraz
urazy przeciążeniowe.
Złamania kości ręki
- złamanie kości promieniowej w typie Collesa - jest to uraz spowodowany upadkiem na wyprostowaną rękę,
- złamanie kości łódeczkowatej - upadek na wyprostowaną i odwiedzoną rękę,
- złamanie bokserskie - jest to uraz spowodowany uderzeniem pięścią w twardy przedmiot,
- złamania paliczków - często występują w wyniku przygniecenia lub uderzenia.
Urazy stawowe
- zwichnięcie stawów palców - jest to typowy uraz dla sportowców, szczególnie dla dyscyplin takich jak piłka siatkowa i koszykówka. Objawami są deformacja stawu, ból, ograniczenie ruchomości i obrzęk. Zazwyczaj wymaga repozycji stawu i unieruchomienia.
- zwichnięcie stawu nadgarstkowo-śródręcznego kciuka - jest to tzw. uraz narciarza lub kciuka narciarza. Charakteryzuje się uszkodzeniem więzadła pobocznego łokciowego, który występuje w stawie śródręczno-paliczkowym kciuka. Uraz najczęściej następuje przy uderzeniu kciuka, który jest odwiedziony poprzez
trzymanie kijka narciarskiego. Skutkuje to niestabilnością kciuka i problamami z chwytaniem przedmiotów.
Urazy ścięgien
- Zerwanie ścięgna prostownika (tzw. „palec młotkowaty” – mallet finger) - występuje przez nagłe zgięcie dalszego paliczka przy wyprostowanym palcu. Objawem jest cały czas zgięty palec i występuje brak możliwości jego wyprostu. zerwanie ścięgna zginacza (tzw. „palec jerseyowy”) - mechanizm urazu polega na nagłym pociągnięciu zgiętego palca. Objawem jest niemożność zgięcia paliczka dalszego.
- Ucisk lub uszkodzenie nerwu po urazie - najczęściej dotyczy nerwu pośrodkowego (n. medianus) – może prowadzić do objawów zespołu cieśni nadgarstka.
- Nerw łokciowy (n. ulnaris) – przy urazach łokcia i nadgarstka, powoduje osłabienie chwytu i drętwienie IV–V palca.
- Rany cięte lub szarpane dłoni - często przecinają także ścięgna i nerwy powierzchowne. Wymagają szybkiego zaopatrzenia chirurgicznego.
Urazy przeciążeniowe i mikrourazy
- Zespół cieśni nadgarstka - jest to ucisk nerwu pośrodkowego w kanale nadgarstka, który objawia się drętwienie palców I-III, bólem nocnym i osłabieniem chwytu.
- Zapalenie pochewek ścięgnistych (tendovaginitis stenosans, „palec trzaskający”) - występuje charakterystyczne “trzaskanie” palca przy zgięciu, a jest to przeskakiwanie ścięgna zginacza przez zwężoną pochewkę
- Choroba de Quervaina - jest to zapalenie pochewek ścięgien odwodziciele długiego i prostownika krótkiego kciuka. Występuje ból w obrębie ręki po stronie promieniowej nadgarstka, który nasila się przy odwodzeniu kciuka.
Powikłania po najczęstszych urazach to m.in.:
- sztywność stawowa - często powstaje w wyniku długiego unieruchomienia kończyny w gipsie lub szynie.
- zrosty i przykurcze ścięgien - powstają, gdy po urazie dochodzi do bliznowacenia w obrębie pochewek ścięgnistych. W celu profilaktycznym wykonuje się ćwiczenia czynne oraz wczesna rehabilitacja.
- zespół Sudecka (CRPS typ I) – jest to zaburzenie w obrębie układu krążenia, skóry oraz czucia.
Podsumowanie - anatomia ręki
Ręka stanowi wyjątkowo złożony narząd ruchu, który łączy w sobie precyzję, siłę i wrażliwość dotykową. Jej budowa anatomiczna - obejmująca liczne stawy, mięśnie, więzadła, naczynia i nerwy - umożliwia wykonywanie zarówno delikatnych, jak i złożonych czynności manualnych.
Piśmiennictwo
- Adam Bochenek, Michał Reicher, Anatomia człowieka. Tom I. Anatomia ogólna. Kości, stawy i więzadła, mięśnie, wyd. XIII, Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2019,
- Richard L. Drake, A. Wayne Vogl, Adam W.M. Mitchell, Gray anatomia. Podręcznik dla studentów. T. 1, wyd. IV, Wrocław: Edra Urban & Partner, 2020 J. Hochschild Anatomia funkcjonalna dla fizjoterapeutów, MedPharm, 2018.
Więzadła krzyżowe: przednie (ACL) i tylne (PCL) stabilizują staw kolanowy, łącząc kość udową i piszczelową. Uszkodzenie więzadła krzyżowego przedniego to najczęstszy uraz.
5.05.2025
Na czym polega terapia punktów spustowych? Jakie są stosowane techniki pracy na powięzi? I czy rozluźnienie i zmniejszenie bólu to jedyne efekty, których można się spodziewać?
14.01.2025
Ostroga piętowa to efekt stanu zapalnego rozcięgna podeszwowego charakteryzujący się dolegliwościami bólowymi i naroślą kostną na kości piętowej. Jak radzić sobie z tym zapaleniem? Jak wygląda rehabilitacja i leczenie?
5.08.2024