Chondromalacja rzepki: przyczyny, objawy i leczenie problemów z kolanem
Czym jest chondromalacja rzepki?
Rzepka, to chrząstka, która znajduje się w stawie kolanowym. Chrząstka rzepki pomimo tego iż jest najgrubsza w organizmie jest także bardziej miękka niż w innych stawach. Ciekawostką jest to, że chrząstka szklista nie posiada zakończeń nerwowych, dlatego uszkodzenie jej nie powinno wywoływać dolegliwości bólowych.
Dlaczego zatem odczuwamy ból z przodu kolana?
Może tak się dziać wskutek zmienionej chrząstki, która przenosi, wzmożone naciski na warstwę podchrzęstną kości. Badania wskazują, że ból w przedniej części kolana jest wynikiem podrażnienia warstwy podchrzęstnej.
Chondromalacja rzepki to zmiękczenie, uszkodzenie lub degeneracja chrząstki znajdującej się na powierzchni rzepki. Chrząstka staje się mniej gładka, mniej elastyczna i gorzej rozkłada obciążenia podczas ruchu kolana. Jest to jedna z najczęstszych przyczyn bólu przedniego przedziału kolana, szczególnie u osób aktywnych fizycznie, biegaczy, kobiet oraz u osób z zaburzeniami ustawienia kończyny dolnej.
Przyczyny chondromalacji rzepki
Wśród przyczyn chondromalacji najczęściej wymienia się:
- przeciążeń i nadmiernej kompresji rzepki o kość udową,
- koślawości kolan,
- zwiększonej rotacji wewnętrznej kości udowej
- zaburzeń toru ślizgu rzepki,
- nieprawidłowej biomechaniki (słabe mięśnie pośladkowe, koślawienie kolan,
- nadmierna pronacja stopy, zbyt małą elastyczność mięśni)
- płaskostopia, skrócenia mięśni,
- urazów.
Objawy chondromalacji rzepki
Pacjenci najczęściej zgłaszają ból przedniej części kolana, nasilający się:
- przy wchodzeniu/zejściu po schodach,
- podczas kucania i klękania,
- przy długim siedzeniu z ugiętymi kolanami,
- podczas biegania, zwłaszcza zbiegów.
Objawy schorzenia obejmują także:
- trzeszczenie w stawie i przeskakiwanie w okolicy rzepką - dokładniej pod rzepką
- uczucie sztywności lub dyskomfortu w przednim przedziale kolana.
- osłabienie i zmęczenie mięśni uda - zwłaszcza mięśnia czworogłowego.
Diagnostyka chondromalacji
Wywiad i badanie kliniczne
Fizjoterapeuta lub ortopeda ocenia:
- tor ruchu rzepki,
- napięcie tkanek (m.in. pasma biodrowo-piszczelowego, czworogłowego, zginaczy biodra),
- stabilizację miednicy i pracę pośladka,
- jakość kontroli kolana w ruchu (przysiad, single leg squat, bieg).
Badania obrazowe
- rezonans magnetyczny (MRI) - najdokładniejsze badanie obrazujące uszkodzenia chrząstki.
- RTG - przydatne w ocenie ustawienia rzepki i ewentualnych struktur kostnych.
- USG - nie pokaże chrząstki, ale bywa pomocne w ocenie tkanek okołorzepkowych.
Skala Outerbridge’a
Skala Outerbridge’a to czterostopniowy system oceny chondromalacji (zmian zwyrodnieniowych chrząstki stawowej) rzepki, stosowany do określenia stopnia uszkodzenia chrząstki na podstawie artroskopii lub rezonansu magnetycznego. Klasyfikacja obejmuje zmiany od rozmiękania chrząstki (stopień I) aż po odsłonięcie kości podchrzęstnej (stopień IV) i ułatwia wybór terapii — zwykle zachowawczej w stadiach I–II oraz chirurgicznej w stadiach III–IV.
Chondromalacja rzepki – leczenie
W leczeniu chondromalacji rzepki najważniejsza jest fizjoterapia, której celem jest poprawa biomechaniki i zmniejszenie przeciążeń wokół chrząstki. Leczenie zachowawcze zwykle przynosi bardzo dobre efekty.
Po zakończeniu fazy ostrej należy dokonać oceny diagnostycznej czynników zwiększających ryzyko konfliktu rzepkowo-udowego (kolana biegacza).
Fizjoterapia i rehabilitacja
Redukcja bólu kolana i stanu przeciążenia
- modyfikacja treningu (zmniejszenie obciążeń, unikanie zbiegania),
- praca manualna tkanek miękkich (rozluźnienie napiętych struktur).
Poprawa toru ślizgu rzepki
Odbywa się ona poprzez:
- pracę nad elastycznością czworogłowego, pasma biodrowo-piszczelowego, zginaczy biodra,
- ćwiczenia poprawiające mobilizację rzepki,
- aktywację odpowiednich części mięśnia czworogłowego (szczególnie VMO).
Wzmocnienie stabilizacji kończyny dolnej
W szczególności wzmocnienie mięśnia pośladkowego średniego oraz wielkiego. Poprawa stabilizacji miednicy oraz biomechaniki miednicy wraz z kończyną dolną.
Trening funkcjonalny
Nauka kontroli kolana podczas:
- przysiadu,
- wykroków,
- aktywności fizycznej i sportu
Leczenie dodatkowe
- okresowe odciążenie (np. poprzez taping rzepki)
- ortopedia: np. iniekcje kwasu hialuronowego lub osocza (PRP) - przy większych zmianach, lleczenie operacyjne chondromalacji tylko w ciężkich przypadkach (np. niestabilność rzepki, duże ubytki chrząstki).
Chondromalacja rzepki to problem najczęściej wynikający z nieprawidłowej biomechaniki i przeciążeń. Odpowiednio prowadzona fizjoterapia i trening dają bardzo dobre efekty, a zdecydowana większość pacjentów odczuwa znaczną poprawę w ciągu 6–12 tygodni regularnej pracy. Warto pamiętać, aby regularnie odwiedzać fizjoterapeutę, wykryć i przeciwdziałać nieprawidłowościom narządu ruchu w odpowiednim czasie, zanim dojdzie do urazów.
Piśmiennictwo:
1. Witoński, D. (2016). Chondromalacja–rozpoznanie czy nihilizm diagnostyczny? Chondromalacia–a diagnosis or diagnostic nihilism?.
2. Kusiak, M., & Kawczyński, A. (2018). Ocena ultrasonograficzna chrząstki stawowej na kłykciach kości udowej u pacjentów ze zwiększonym kątem Q. J Ultrason, 18, 181-185.
Tendinopatia ścięgna? Skuteczna terapia ruchem w leczeniu tendinopatii i przewlekłego bólu. Dowiedz się, jak leczyć tendinopatię ścięgna i barku!
17.02.2026
Zespół bolesnego barku: poznaj przyczyny, objawy i skuteczną fizjoterapię barku. Samoistny ból barku? Sprawdź, jak leczyć to schorzenie!
14.07.2025
Zespół zamrożonego barku to dolegliwość polegająca na samoistnym bólu barku, a następnie nasilających się problemach z ruchomością stawu barkowego. Jakie daje objawy i co jest przyczyną przewlekłego bólu barku?
08.08.2024