Czy fizjoterapia pomoże przy refluksie żołądkowo-przełykowym? Terapia przepony a wpływ na zgagę i żołądek.
Czym jest refluks żołądkowo-przełykowy (GERD)?
Refluks żołądkowo-przełykowy (gastroesophageal reflux, GER) to cofanie się kwaśnej treści pokarmowej z żołądka do przełyku lub jamy ustnej.
Fizjologicznie cofaniu się treści żołądkowej do przełyku zapobiegają bariery w naszym ciele takie jak:- ostry kąt Hisa (kąt pomiędzy przełykiem a dnem żołądka),
- skurcz dolnego zwieracza przełyku (ang. LES),
- przyleganie dolnego końca przełyku do odnóg przepony.
Do rozkurczu LES dochodzi w trakcie połykania. Fizjologicznie występują także krótkie rozluźnienia zwieracza i odnóg przepony, w celu usunięcia nadmiaru gazów z żołądka. Nazywane są tzw. przejściowymi relaksacjami dolnego zwieracza przełyku (ang. TLESR). Uważa się, że to właśnie zaburzenia TLESR prowadzą do choroby refluksowej przełyku, czyli refluksu żołądkowo-przełykowego.
Kwaśna zawartość podrażnia przełyk, co objawia się pieczeniem, bólem, kaszelem, chrypką lub przewlekłym odbijaniem.
Najczęstsze objawy refluksu żołądkowego
- zgaga (pieczenie w przełyku i klatce piersiowej)
- kwaśne/ gorzkie cofanie treści do ust
- ból w klatce piersiowej
- uczucie guli w gardle
- przewlekły kaszel, chrypka, podrażnienie gardła
- odbijanie
- ból w nadbrzuszu
- trudności z przełykaniem
Nie wszystkie objawy muszą występować. Czasami może to być jeden objaw.
Co sprzyja refluksowi?
- osłabienie zwieracza przełyku
- przepuklina rozworu przełykowego
- nadwaga/otyłość
- ciąża
- duże, tłuste i ciężkie posiłki
- kawa, alkohol, czekolada, mięta, pikantne potrawy
- palenie papierosów
- stres i długotrwałe napięcie nerwowe
- niektóre leki (np. NLPZ, anticholinergiczne)
Statystyka
W Europie Zachodniej i krajach Ameryki Północnej refluks występuje u ok. 10–20% osób dorosłych. Objawia się zgagą i/lub kwaśnym odbijaniem co najmniej raz w tygodniu. W Azji problem ten dotyczy 2,5–4,8% ludności.
Pozaprzełykowe objawy refluksu
Oprócz klasycznych objawów mogą pojawić się inne, które trudniej w pierwszej chwili z refluksem powiązać.
Objawy układu oddechowego:
- zespół kaszlowy,
- zespół astmatyczny GERD - rozpoznaje się go u 30-80% osób z astmą,
Objawy laryngologiczne:
- określane mianem zespołu krtaniowego - refluks u Pacjentów z problemami krtani
występuje u 50% osób
Objawy stomatologiczne:
- tzw. zespół nadżerek zębowych.
Podejrzewano współistnienie problemu z: zapaleniem gardła, zatok obocznych nosa, włóknieniem płuc i nawracającym zapalenie ucha środkowego, natomiast powiązania te na ten moment nie zostały udowodnione.
Bóle w klatce piersiowej a refluks
Do gabinetu fizjoterapeutycznego często zgłaszają się pacjenci z bólami w okolicy klatki piersiowej, trudnością w “złapaniu” oddechu. Dolegliwości to uczucie pieczenia, palenia w klatce piersiowej. Najczęściej są to pacjenci po diagnostyce lekarskiej, u których zostały wykluczone inne problemy np. kardiologiczne. Wówczas najczęstszą przyczyną dolegliwości bólowych w klatce piersiowej są problemy układu pokarmowego np. refluks żołądkowo-przełykowy (GERD).
Leczenie refluksu
Leczenie niefarmakologiczne (styl życia) – fundament terapii
To najważniejszy i często bardzo skuteczny etap.
Zmiany żywieniowe:
- mniejsze posiłki, ale częściej
- unikanie jedzenia 2-3 h przed snem
- ograniczenie: kawy, alkoholu, czekolady, mięty, cebuli, tłustych potraw
- utrzymanie prawidłowej masy ciała
Nawyki:
- spanie z uniesioną górną częścią tułowia
- nie kłaść się po jedzeniu
- powolne jedzenie, dokładne gryzienie
- unikanie obcisłych ubrań w okolicy brzucha
Odstawienie nikotyny
- palenie osłabia zwieracz przełyku i zwiększa produkcję kwasu.
Leczenie farmakologiczne
Stosowane, gdy zmiany stylu życia nie wystarczają lub gdy objawy są bardziej nasilone.
- Inhibitory pompy protonowej (IPP) – podstawowe leki np. omeprazol, pantoprazol, esomeprazol. Zmniejszają produkcję kwasu solnego.
- Leki zobojętniające - są to leki, które szybko złagodzą objawy, ale działają krótko.
- Leki H2-blokujące np. ranitydyna (obecnie rzadziej), famotydyna.
- Prokinetyki (rzadziej stosowane) - poprawiają opróżnianie żołądka i napięcie LES.
Leczenie zabiegowe / chirurgiczne
Rozważane jest jeśli:
- leczenie lekami nie działa,
- pacjent wymaga przewlekłego wysokiego dawkowania IPP,
- występuje duża przepuklina rozworu przełykowego,
- objawy są ciężkie i znacznie obniżają jakość życia.
Najczęściej stosuje się:
- Fundoplikację Nissena – wzmocnienie zwieracza przełyku
- Endoskopowe metody wzmacniania LES - (są mniej inwazyjne, ale nie dla każdego wskazane)
Kiedy konieczna diagnostyka?
Jeśli występują alarmujące objawy:
- trudności z przełykaniem
- niezamierzona utrata masy ciała
- wymioty
- niedokrwistość
- krwawienia
- silny, utrzymujący się ból
Stosuje się wtedy:
- gastroskopię
- pH-metrię przełyku
- ocenę motoryki przełyku
Czy fizjoterapia i osteopatia może pomóc przy GERD?
Tak, fizjoterapia i osteopatia mogą pomóc przy refluksie. Dla wielu pacjentów jest to ważny element leczenia wspomagającego, obok dietoterapii i farmakoterapii.
Dlaczego fizjoterapeuta i osteopata może pomóc przy refluksie?
Refluks nie dotyczy tylko produkcji kwasu żołądkowego, ale również:
- napięcia w obrębie przepony (osłabionej lub zablokowanej),
- ruchomości żołądka,
- ciśnienia w jamie brzusznej,
- ustawienia klatki piersiowej i żeber,
- napięcia mięśni brzucha i przepony,
- pracy nerwu błędnego (reguluje trawienie),
- mobilności przełyku i żołądka w obrębie więzadeł.
Kiedy przepona jest zbyt napięta, słaba lub porusza się niesymetrycznie powoduje zwiększony nacisk na żołądek i rozwór przełykowy, co zwiększa ryzyko cofania treści z żołądka.
Dlatego też praca oddechowa i techniki terapii manualnej są bardzo ważne i faktycznie mogą wpłynąć na redukcję nieprzyjemnych objawów.
Jak fizjoterapia może przynieść ulgę przy refluksie?
- terapia przepony - poprawa ruchomości
- mobilizacja klatki piersiowej i żeber
- terapia manualna i masaż terapeutyczny jamy brzusznej oraz żołądka
- nauka prawidłowej postawy ciała - przygarbiona sylwetka powoduje zwiększone ciśnienie śródbrzuszne, co nasila objawy refluksu. Praca nad postawą ciała polega na: stabilizacji core oraz elongacji kręgosłupa
- praca z układem nerwowym (nerw błędny) - terapia ma na celu wyciszenie układu nerwowego i pobudliwości nerwu błędnego, co wpływa na cały układ trawienny
- ćwiczenia oddechu przeponowego - poprawiają pracę przepony, zmniejszają ciśnienie w jamie brzusznej, poprawiają stabilność rozworu przełykowego, obniżają pobudzenie nerwowe (stres nasila GERD), wspierają motorykę przełyku.
Terapię często rozpoczyna się od terapii manualnej, aby zmniejszyć napięcia, a następnie utrwalana jest ćwiczeniami.
Kiedy fizjoterapia jest szczególnie wskazana u osób cierpiących na refluks?
- nasilenie refluksu w sytuacjach stresowych
- uczucie „guli w gardle", napięcia w mostku
- napięcie w klatce piersiowej lub przeponie
- płytki oddech
- refluks oraz bóle pleców między łopatkami
- refluks występujący po ciąży
- refluks przy siedzącym trybie życia
- lekka przepuklina rozworu przełykowego
Warto pamiętać, że GERD jest poważną chorobą, która nieleczona prowadzi do szeregu powikłań - czasami nieodwracalnych.
Piśmiennictwo:
1. Załęski, A., & Albrecht, P. Refluks żołądkowo-przełykowy a choroba refluksowa przełyku.
2. MILANIUK, Sylwia, et al. POZAPRZEŁYKOWE OBJAWY CHOROBY REFLUKSOWEJ PRZEŁYKU. Surgical & Vascular Nursing/Pielegniarstwo Chirurgiczne i Angiologiczne, 2015, 1.
Pozasercowe bóle w klatce piersiowej? Poznaj objaw, najczęstsze przyczyny bólu (płucny, kardiologiczny i inne). Dowiedz się więcej o diagnostyce przyczyn bólu.
11.08.2025
Prawidłowa postawa przy komputerze ma ogromny wpływ na nasz kręgosłup. Dowiedz się jak poprawić stanowisko pracy poprzez ustawienie biurka, monitora i krzesła.
02.02.2024
Kolorowe, elastyczne taśmy do kinesiotapingu naklejane na skórę można zobaczyć na ciałach sportowców, amatorów sportu, a nawet osób starszych. Ale czym dokładnie jest kinesiotaping, jak działa i jakie są wskazania do stosowania plastrów kinesio?
13.06.2024