Czym jest szyna relaksacyjna na bruksizm? Czy warto używać takiej nakładki?
Czym jest szyna relaksacyjna i jak działa
Szyna relaksacyjna (szyna okluzyjna) to indywidualnie wykonana, najczęściej przezroczysta nakładka na zęby - zwykle na górny łuk zębowy. Jej głównym celem jest ochrona narządu żucia oraz zmniejszenie objawów bruksizmu, czyli nawykowego zaciskania i zgrzytania zębami.
Szynoterapia pozwala na zahamowanie procesu ścierania zębów, który oddala żuchwę od szczęki, czyli zwiększa wymiar pionowy. Pozwala także na odciążenie mięśni żucia np. żwaczy, co powoduje zmniejszenie aktywności mięśni skroniowych, zmniejszenie bólu, dyskomfortu, zmniejszenie przeskakiwania i trzasków w stawie skroniowo-żuchwowym ( poprzez odciążenie mięśni skrzydłowych bocznych).
Co to jest bruksizm?
Bruksizm to mimowolne zgrzytanie lub zaciskanie zębów, które może występować w ciągu dnia (bruksizm czuwania) lub w nocy (bruksizm nocny). Jest zaburzeniem ruchu żuchwy powiązanym ze stresem, zaburzeniami snu i niekiedy wadami zgryzu lub problemami neurologicznymi.
Bruksizm jest problemem wieloczynnikowym:
- wada zgryzu
- problemy odcinka szyjnego kręgosłupa
- wada postawy
- stres i napięcie psychiczne,
- zaburzenia snu,
- napięcia mięśniowe w całym ciele.
Jaki jest cel stosowania szyny relaksacyjnej na bruksizm?
Celem szynoterapii jest stopniowe wygaszanie odruchów nieprawidłowych, parafunkcyjnych takich jak zaciskanie i zgrzytanie zębami. Dzieje się tak poprzez utratę pamięci mieśniowej, czyli deprogramację mięśni i zmianę nawyków na całej długości łuku zębowego. Jest to wynik odruchowych mechanizmów regulacyjnych.
Działanie szyny opiera się na kilku mechanizmach:
- ochrona zębów przed ścieraniem i pękaniem szkliwa,
- zmniejszenie przeciążeń w stawie skroniowo-żuchwowym,
- redukcja napięcia mięśni żucia (np. mięśni żwaczy i skroniowych),
- normalizacja kontaktów zębowych i wzorców zwarciowych,
- zmniejszenie aktywności parafunkcyjnej, szczególnie nocnej.
Co można osiągnąć dzięki szynie na bruksizm?
Szyna tworzy równą powierzchnię kontaktu zębów, dzięki czemu układ mięśniowo-stawowy może pracować w bardziej fizjologicznym zakresie. Dodatkowo:
- zmienia wzorce zaciskania,
- pomaga mięśniom oraz stawom skroniowo-żuchwowym odpocząć - w szczególności w bruksizmie nocnym,
- pozwala zmniejszyć uporczywe objawy.
Czy sama nakładka na bruksizm wystarczy?
Szyna relaksacyjna na zęby jest elementem terapii. Sama szyna zazwyczaj nie wystarcza. Konieczna jest współpraca z fizjoterapeutą stomatologicznym oraz stomatologiem, czy ortodontą. Warto, aby oprócz szynoterapii pacjent był pod opieką fizjoterapeuty stomatologicznego. Fizjoterapia stomatologiczna wraz z szynoterapią pozwala na zmniejszenie lub całkowite zniesienie dolegliwości bólowych, zaciskania lub zgrzytania zębami. Warto także odwiedzić ortodontę, gdyż bardzo często to wada zgryzu jest przyczyną problemu.
Szyny okluzyjne powodują prawidłowe podparcie łuków zębowych i prawidłowo rozkładają siły zgryzowe. Jeżeli krążek śródstawowy jest przemieszczony szyna będzie powodowała odciążenie stawów i repozycję krążka. W przypadku zmiany ułożenia głów stawowych będą one odciążane.
Szyny są stosowane także u pacjentów, u których brakuje pełnego uzębienia i nie nastąpiła odbudowa protetyczna. Szyna w takiej sytuacji będzie przywracała relację centralną, która jest niezbędna do rekonstrukcji prawidłowej okluzji (zwarcia) w protetyce. Może także zredukować rozchwianie zębów.
W przypadku leczenia ortodontycznego będzie utrzymywała zęby w pożądanej pozycji ( dotyczy retencyjnej fazy leczenia).
Kiedy rozważyć szynę stomatologiczną?
- ścieranie zębów,
- pęknięcia szkliwa,
- bóle szczęki lub skroni,
- napięcie mięśni twarzy,
- bóle głowy „klikanie”/ przeskakiwanie lub dyskomfort w stawie skroniowo-żuchwowym (w okolicy ucha)
- poranne uczucie zmęczenia w okolicy szczęki, twarzy
Kto wykonuje szynę relaksacyjną?
Szynę można wykonać u stomatologa zajmującego się protetyką lub zaburzeniami stawów skroniowo-żuchwowych. Wykonywana jest ona na podstawie wycisku lub skanu.
Jakie są rodzaje szyn relaksacyjnych?
- szyna typu Michigan,
- aparaty odciążające np. aparat Hawleya, szynę NITI, płytka nagryzową Sveda,
- szyny repozycyjne - gdy dochodzi do zaburzeń w obrębie stawów skroniowo-żuchwowych, między innymi do przemieszczania krążków stawowych albo głów żuchwy.
Jak nosić szynę relaksacyjną?
Szyna najczęściej zakładana jest każdej nocy. Czas stosowania zależy od problemu (zazwyczaj 3-6 miesięcy) i ustalany jest indywidualnie przez stomatologa. Konieczne są również regularne wizyty kontrolne (co kilka miesięcy).
Co pomaga w bruksizmie?
Fizjoterapia stomatologiczna
Fizjoterapeuta ocenia postawę ciała, tor ruchu żuchwy, dolegliwości bólowe, napięcie mięśni żucia, ruchomość stawu skroniowo-żuchwowego, szerokość otwarcia jamy ustnej. Po dokładnej ocenie wykonuje terapię, w skład której może wchodzić:
- rozluźnianie mięśni żucia, szyi i karku,
- terapię manualną stawu skroniowo-żuchwowego,
- ćwiczenia poprawiające postawę ciała,
- ćwiczenia rozluźniające i oddechowe,
- naukę prawidłowego ustawienia języka i żuchwy.
Po terapii fizjoterapeuta może zalecić ćwiczenia dotyczące pracy z prawidłową postawą ciała oraz ćwiczenia rozluźniające mięśnie w okolicy szyi, klatki piersiowej i samych mięśni żucia.
Dlaczego postawa ciała ma znaczenie?
Wysunięcie głowy do przodu oraz napięcie mięśni szyi i klatki piersiowej mogą wpływać na biomechanikę stawów skroniowo-żuchwowych.
Może to prowadzić do:
- zwiększonego napięcia mięśniowego,
- bólu głowy,
- bólu szyi i karku,
- przeciążeń stawów skroniowo-żuchwowych,
- uczucia przeskakiwania lub blokowania żuchwy.
Dlatego w terapii bruksizmu ważna jest praca nie tylko z samą żuchwą, ale również z całym ciałem.
Terapia behawioralna
Ważna jest praca z napięciem mięśniowym. Można stosować techniki relaksacyjne, które będą wspomagały redukcję stresu i zaciskania zębów, co wpływa m.in na poprawę jakości snu.
Istotne są także codzienne nawyki. Warto unikać zaciskania zębów w ciągu dnia, zwracać uwagę czy zęby są złączone czy występuje pomiędzy nimi przerwa, jaka jest pozycja języka.
Czego należy unikać?
Nie warto ignorować objawów bruksizmu takich jak:
- zaciskanie zębów
- zgrzytanie zębami
- pęknięcia szkliwa
- wypadanie plomb
Objawy te z czasem mogą się coraz bardziej nasilać. Mogą także powodować kolejne dolegliwości takie jak bóle głowy, złamania zębów (przy silnym bruksizmie), czy ból podczas gryzienia pokarmów. Warto wówczas udać się na konsultację zarówno do stomatologa, który pracuje z bruksizmem, jak i fizjoterapeuty stomatologicznego.
Ważna jest praca z całym ciałem. Bruksizm często występuje wraz ze zwiększonym napięciem w okolicy klatki piersiowej oraz nieprawidłową pozycją głowy. Często współistnieje z wadą postawy.
Podsumowując, szyna relaksacyjna jest skutecznym narzędziem w leczeniu bruksizmu, ponieważ chroni zęby, zmniejsza napięcie mięśniowe i odciąża staw skroniowo-żuchwowy.
Najlepsze efekty uzyskuje się jednak wtedy, gdy jest częścią kompleksowego leczenia obejmującego stomatologię, fizjoterapię i pracę nad codziennymi nawykami.
Piśmiennictwo:
1.Majewski, S., Wieczorek, A., Loster, J., & Pihut, M. (2010). Mięśnie żucia i stawy skroniowo-żuchwowe w aspekcie fizjologicznych funkcji układu stomatognatycznego. Protet Stomatol, 10-16.
2. Paulsen, F., & Waschke, J. (2011). Sobotta. Elsevier Health Sciences Germany.
3. Piwowar, B., Trybulec, B., Barłowska-Trybulec, M., & Mańko, G. (2020). Postępowanie fizjoterapeutyczne u pacjentki z objawami bruksizmu-studium przypadku.
4. Pihut, M. (2002). Wpływ stosowania czasowych szyn okluzyjnych na biomechaniczne warunki żucia w leczeniu zaburzeń czynnościowych układu stomatognatycznego (Doctoral dissertation, Department of Dental Prosthetics).
Mały, ważny mięsień TFL: mięsień naprężacz powięzi szerokiej. Dowiedz się, jak terapia tego mięśnia może pomóc na ból biodra.
Masaż Kobido, czyli inaczej japoński masaż twarzy to manualna technika stymulacji tkanek o efekcie liftingu twarzy. Czy to prawda, że jest alternatywą dla zabiegów medycyny estetycznej i zmniejsza zmarszczki?
Poznaj anatomię i funkcje mięśni twarzy, w tym mięśnie mimiczne. Dowiedz się o unerwieniu, przyczepach i strukturze dla młodego wyglądu!