Fibromialgia – objawy i leczenie. Jak wygląda diagnostyka? Sposoby leczenia.
Mimo wieloletnich badań schorzenie to wciąż pozostaje wyzwaniem diagnostycznym, a jego status medyczny jest przedmiotem żywej dyskusji w środowisku naukowym. Do 2018 roku fibromialgia była klasyfikowana przez Światową Organizację Zdrowia jako choroba układu mięśniowo-szkieletowego i tkanki łącznej (ICD-10: M60–M79, M79.7 Fibromialgia). Jednak wraz z opracowaniem najnowszej Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób (ICD-11), która zaczęła obowiązywać w 2022 roku, podejście do FM uległo istotnej zmianie – schorzenie zostało przeniesione do kategorii „pierwotnych przewlekłych bólów” i określone jako „przewlekły uogólniony ból” (MG30.01). Ta zmiana odzwierciedla rosnące przekonanie, że fibromialgia nie jest jedynie chorobą tkanek miękkich (mięśni, ścięgien, więzadeł), lecz złożonym zaburzeniem przetwarzania bodźców bólowych. Równocześnie podkreśla ona, że medyczna definicja i miejsce fibromialgii w systemach klasyfikacji chorób wciąż ewoluuje i pozostaje tematem intensywnych debat klinicznych i naukowych.
Fibromialgia - Dane liczbowe
W zależności od użytych kryteriów, częstość występowania fibromialgii wynosi od 2 do 4% populacji ogólnej. W populacji pacjentów z fibromialgią dominują kobiety, co wskazuje na wyższą częstość występowania tego schorzenia w tej grupie.
Dane dotyczące proporcji wykazują spore zróżnicowanie – ze względu na różne kryteria diagnostyczne zastosowane w badaniach. Jak podkreślają Hasterok, Piegza i Dębski (2021) stosunek chorujących kobiet do chorujących mężczyzn zmieniał się następująco: - 13,7:1 (kryteria Amerykańskiego Kolegium Reumatologicznego z 1990 roku), - 4,8:1 (kryteria Amerykańskiego Kolegium Reumatologicznego z 2010 roku), - 2,3:1 (zgodnie z zmodyfikowanymi kryteriami z 2010 roku*)
* Jones GT, Atzeni F, Beasley M et al.: The prevalence of fibromyalgia in the general population: a comparison of the American College of Rheumatology 1990, 2010, and modified 2010 classification criteria. Arthritis Rheumatol 2015; 67: 568–575
Fibromialgia postrzegana jest głównie jako choroba o charakterze reumatologicznym, dlatego pacjenci z podejrzeniem tego schorzenia zazwyczaj w pierwszej kolejności trafiają pod opiekę reumatologów.
W roku 2013 najwyższą zachorowalność odnotowano w Stanach Zjednoczonych (6,4%) oraz Szkocji (5,4%). W innych krajach odsetek był o połowę niższy.
Fibromialgia najczęściej pojawia się u osób w wieku 30–60 lat, przy czym największa zachorowalność obserwowana jest w grupie 50–60-latków. Choć typowy jest rozwój choroby w wieku średnim, może ona wystąpić zarówno u dzieci, jak i u osób w podeszłym wieku, a jej częstość rośnie wraz z wiekiem.
Czynniki ryzyka fibromialgii
Do udowodnionych czynników zwiększających ryzyko rozwoju fibromialgii zalicza się:
- wiek średni
- współistnienie chorób autoimmunologicznych, takich jak toczeń rumieniowaty układowy i reumatoidalne zapalenie stawów.
W literaturze wskazuje się również na szereg potencjalnych czynników sprzyjających wystąpieniu tego schorzenia - należą do nich m.in.:
- płeć żeńska,
- stresujące lub traumatyczne doświadczenia życiowe,
- nawracające urazy,
- przebyte infekcje, zwłaszcza wirusowe.
Wśród drobnoustrojów, które mogą odgrywać rolę w etiologii fibromialgii, wymienia się m.in. wirusa zapalenia wątroby typu C, wirusa Epsteina–Barr, wirusy brodawczaka ludzkiego, HIV, parwowirusy oraz enterowirusy z grupy Coxsackie. Również borelioza, otyłość oraz dodatni wywiad rodzinny mogą stanowić czynniki predysponujące do rozwoju choroby.
Fibromialgia – przyczyny
Przyczyna fibromialgii nadal nie została w pełni wyjaśniona, a liczne badania wciąż poszukują mechanizmów odpowiedzialnych za rozwój choroby. Aktualnie zakłada się, że kluczową rolę odgrywa upośledzenie procesów modulacji bólu w ośrodkowym układzie nerwowym.
Coraz częściej podkreśla się silny związek fibromialgii z psychiatrią, który ujawnia się na kilku poziomach. Po pierwsze, u wielu pacjentów z fibromialgią współwystępują zaburzenia psychiczne, takie jak depresja czy lęk. Po drugie, przypuszcza się, że fibromialgia i towarzyszące jej zaburzenia psychiczne mogą mieć wspólne mechanizmy patofizjologiczne.
Po trzecie, w terapii fibromialgii z powodzeniem stosuje się metody charakterystyczne dla psychiatrii, m.in. terapię poznawczo-behawioralną oraz leki przeciwdepresyjne i przeciwpadaczkowe. W efekcie choroba ta wymaga podejścia wielospecjalistycznego, w którym oprócz reumatologów i lekarzy rodzinnych ważną rolę odgrywają również psychiatrzy.
Jakie są objawy fibromialgii?
Główne objawy choroby można podzielić na następujące obszary:
Objawy neurologiczne
- ból ze strony układu mięśniowo-szkieletowego: najczęściej koncentruje się w obrębie osi
ciała, zwłaszcza w okolicy karku i pleców, choć może obejmować również inne części ciała.
Objawy bólowe
- często nasilają się pod wpływem stresu, niskiej temperatury czy wysiłku fizycznego.
- wiele osób zgłasza także uogólnioną sztywność poranną oraz subiektywne poczucie obrzęku kończyn.
- przewlekłe zmęczenie: występująca o wybitnym nasileniu po niewielkim wysiłku,
- allodynia: zmniejszona tolerancja na ucisk,
- zaburzenia żołądkowo-jelitowe,
- dolegliwości bólowe głowy: w okolicy potylicy i czoła (występujące obustronnie),
- częstomocz,
- parestezje obejmujące dłonie i stopy,
Objawy psychopatologiczne
Fibromialgia jest silnie powiązana z obniżonym poziomem serotoniny i noradrenaliny, co prowadzi do zaburzeń w prawidłowym odczuwaniu nastroju, w tym:
- zaburzenia snu (sen nie dający odprężenia): objawiający się uczuciem zmęczenia po
przebudzeniu, - drażliwością, płaczliwością, z problemami z koncentracją i zdolnościami zapamiętywania,
- zaburzenia poznawcze,
- zaburzenia lękowe,
- zaburzenia osobowości.
Jak wygląda diagnostyka fibromialgii? Kryteria diagnostyczne
W pracy Prokop-Przybył, Keczmer, Samborski (2022) autorzy przytaczają kryteria rozpoznawania fibromialgii zgodnie z kryteriami z 2016 roku, gdzie:
- WPI (widespread pain index) - to wskaźnik rozległości bólu
- SSS (symptom severity scale) - to skala nasilenia objawów
WPI (0–19 pkt) odczuwania bólu w ciągu ostatniego tygodnia:
- Obszar 1 (lewy górny obszar): żuchwa, bark, górne ramię, dolne ramię.
- Obszar 2 (prawy górny obszar): żuchwa, bark, górne ramię, dolne ramię.
- Obszar 3 (lewy dolny obszar): pośladek, krętarz, górna część kończyny dolnej, dolna część kończyny dolnej.
- Obszar 4 (prawy dolny obszar): pośladek, krętarz, górna część kończyny dolnej, dolna część kończyny dolnej.
- Obszar 5 (osiowy obszar): szyja, górna część pleców, dolna część pleców, klatka piersiowa, brzuch.
SSS (0–12 pkt):
- Obecność i intensywność zmęczenia (0–3 pkt),
- Zaburzeń poznawczych (0–3 pkt),
- Zaburzeń snu (0–3 pkt)
- Obecność objawów somatycznych: ból brzucha, depresja, ból głowy (TAK/NIE, 0–3 pkt)
Występowanie uogólnionego bólu w przynajmniej 4 z 5 obszarów ciała (WPI)
Rozpoznanie fibromialgii:
a) uzyskanie z 1 i 2 części WPI ≥ 7 pkt oraz SSS ≥ 5 pkt
b) WPI 4–6 pkt oraz SSS ≥ 9 pkt
Obecność objawów o stałym natężeniu ≥ 3 miesiące.
Sposoby leczenia fibromialgii
Fibromialgia (fibromyalgia syndrome) wymaga współpracy specjalistów z różnych dziedzin, ponieważ obejmuje zarówno aspekty somatyczne, jak i psychiczne.
W proces leczenia figromialgii często zaangażowani są:
- reumatolog – diagnozowanie i kontrola leczenia,
- lekarz rodzinny – koordynacja opieki,
- fizjoterapeuta – praca nad usprawnieniem funkcjonalnym,
- psycholog i psychoterapia – wsparcie w zakresie radzenia sobie z bólem, stresem i emocjami,
- psychiatra – skuteczne leczenie współwystępującej depresji, lęku czy zaburzeń jakości snu,
- specjalista medycyny bólu/neurolog – terapia przewlekłego bólu,
Takie podejście pozwala kompleksowo wspierać pacjenta i daje najlepsze efekty terapeutyczne. Odpowiednie leczenie fibromialgii jest procesem złożonym i długotrwałym, a jego celem nie jest całkowite wyleczenie, lecz łagodzenie objawów fibromialgii, poprawa funkcjonowania oraz poprawa jakości życia pacjenta. Ze względu na wieloczynnikowy charakter choroby stosuje się podejście multidyscyplinarne, łączące farmakoterapię (np. stosuje się leki przeciwbólowe czy niesteroidowe leki przeciwzapalne) i niefarmakologiczne sposoby leczenia.
Piśmiennictwo:
1. KOPAŃSKI, Zbigniew; MASLYAK, Z.; SKLYAROV, I. Fibromialgia. 2014.
2. CZECH, Julita; TEDERKO, Piotr; KRASUSKI, Marek. Fibromialgia. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2010, 16.3: 303-314.
3. PROKOP-PRZYBYŁ, Edyta; KECZMER, Przemysław; SAMBORSKI, Włodzimierz. Fibromialgia—nowe horyzonty. In: Forum Reumatologiczne-Edukacja. 2022. p. 75-79.
4. HASTEROK, Maja; PIEGZA, Magdalena; DĘBSKI, Paweł. Fibromialgia z psychiatrycznego punktu widzenia. Journal of Psychiatry & Clinical Psychology/Psychiatria i Psychologia Kliniczna, 2021, 21.2.
Dowiedz się, co to artroza, objawy i leczenie. Poznaj skuteczne metody na stawy!
15.05.2025
Uszkodzenie łąkotki przyśrodkowej i bocznej: przyczyny, objawy i leczenie urazu. Dowiedz się więcej o rehabilitacji stawu kolanowego po uszkodzeniu łąkotki.
8.05.2025
Ból śródstopia powszechnie określany bólem stopy lub podeszwy stopy to częsta dolegliwość. Poznaj jej przyczyny oraz sposoby jak sobie z nim poradzić.
4.03.2024