Hashimoto – objawy i leczenie choroby Hashimoto. Diagnostyka
Po raz pierwszy chorobę tę opisał w 1912 roku japoński lekarz Hakaru Hashimoto. W swojej pracy przedstawił on opis kliniczny i histologiczny czterech przypadków schorzenia, które określił mianem „wole limfocytarne”. Charakteryzowało się ono intensywnym naciekiem limfocytów oraz powstawaniem grudek chłonnych w miąższu tarczycy. Z tego powodu schorzenie określa się też jako przewlekłe limfocytowe zapalenie tarczycy.
Czym jest choroba Hashimoto?
Choroba Hashimoto wyróżnia się obecnością autoreaktywnych limfocytów, które atakują i naciekają tkankę tarczycy, oraz autoprzeciwciał skierowanych przeciwko peroksydazie tarczycowej (anty-TPO) i tyreoglobulinie (anty-TG). W wyniku tych procesów dochodzi do upośledzenia wytwarzania hormonów tarczycy, co ostatecznie skutkuje rozwinięciem niedoczynności tego gruczołu.
Hashimoto – przyczyny i czynniki wpływające na rozwój choroby
Na czynniki ryzyka w chorobie Hashimoto składają się te genetyczne jak i środowiskowe.
Czynniki środowiskowe ryzyka to:
- niedobór selenu w diecie,
- nadmiar jodu w diecie,
- infekcje,
- wirusy,
- niektóre leki,
- terapie cytokinami,
- sole litu.
Kto choruje najczęściej na zapalenie tarczycy Hashimoto?
Odsetek osób cierpiących na autoimmunologiczną choroby tarczycy systematycznie rośnie. Choroba najczęściej dotyczy kobiet w wieku rozrodczym, ale coraz częściej diagnozuje się ją również u dzieci.
Objawy Hashimoto
Oprócz objawów choroby Hashimoto wynikających z niedoczynności tarczycy w tym np. powiększenie z przodu szyi tzw. wole, u pacjentów obserwuje się także zaburzenia ze strony układu nerwowego, problemy z koncentracją, przewlekłe zmęczenie, nadwrażliwość na zimno oraz osłabienie siły mięśniowej. Symptomy natury psychicznej również są zauważalne, niejednokrotnie są bardziej uciążliwe dla pacjentów niż objawy czysto fizyczne.
Neuropsychiczne skutki choroby obejmują:
- stany lękowe,
- spowolnienie psychoruchowe,
- pogorszenie pamięci,
- obniżony nastrój.
Jednym z najczęstszych i najbardziej uciążliwych objawów jest trudność w utrzymaniu prawidłowej masy ciała. Z jednej strony niedoczynność tarczycy sprzyja przybieraniu na wadze, z drugiej – otyłość może nasilać procesy autoimmunologiczne w tarczycy.
Na zwiększenie masy ciała u osób z chorobą Hashimoto wpływa wiele czynników, takich jak:
- obniżony poziom fT4,
- niedobory minerałów (m.in. selenu i cynku),
- zbyt mała ilość białka w diecie,
- utrzymujący się stan zapalny.
Dodatkowo, wysokie miano przeciwciał przeciwtarczycowych może prowadzić do wzrostu poziomu glukozy i insuliny, a postępująca insulinooporność dodatkowo utrudnia kontrolę masy ciała. Przebieg choroby Hashimoto oraz nasilenie jej objawów są bardzo zróżnicowane i zależą od wielu czynników, takich jak wiek pacjenta, czas trwania schorzenia czy stopień niedoczynności tarczycy.
Diagnostyka Hashimoto
Rozpoznanie choroby Hashimoto (HT) opiera się na wynikach badań obrazowych i laboratoryjnych, w tym:
- hipoechogenicznym obrazie miąższu tarczycy w badaniu USG tarczycy,
- podwyższonym poziomie przeciwciał anty-TPO i/lub anty-TG,
- zwiększonym stężeniu hormonu tyreotropowego (TSH).
Dodatkowo, wysoka obecność przeciwciał anty-TPO pozostaje w korelacji z liczbą autoreaktywnych limfocytów naciekających na gruczoł oraz stopniem jego uszkodzenia. Choroba Hashimoto jest najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy. Typowe dla niej są: zwiększone stężenie TSH, obniżony poziom wolnej tyroksyny (fT4), a czasem także wolnej trójjodotyroniny (fT3).
Hashimoto a choroby współistniejące?
Choroba Hashimoto często występuje równolegle z innymi schorzeniami o podłożu autoimmunologicznym, takimi jak:
- stwardnienie rozsiane,
- cukrzyca typu 1,
- reumatoidalne zapalenie stawów,
- bielactwo,
- celiakia,
- choroba Addisona,
- toczeń rumieniowaty układowy,
- anemia złośliwa.
Choroba Hashimoto, czyli przewlekłe limfocytarne zapalenie tarczycy, rozwija się w wyniku nieprawidłowej reakcji układu odpornościowego, który zaczyna atakować i stopniowo niszczyć własne tkanki organizmu – w tym przypadku komórki gruczołu tarczowego. Choroba Hashimoto należy obecnie do najczęściej występujących przewlekłych schorzeń autoimmunologicznych. Szacuje się, że rocznie zapada na nią około 3,5 na 1000 kobiet oraz 0,8 na 1000 mężczyzn.
Gruczoł tarczowy a niedobór selenu
Tarczyca (glandula thyroidea) to nieparzysty gruczoł dokrewny położony w przednio-dolnej części szyi, pomiędzy piątym kręgiem szyjnym (C5) a pierwszym kręgiem piersiowym (Th1). Należy do największych gruczołów wydzielania wewnętrznego, a jej masa wynosi zazwyczaj od 15 do 30 gramów.
Strukturalnie składa się z dwóch płatów - prawego i lewego - połączonych węziną. Główną funkcją tarczycy jest wytwarzanie i uwalnianie do krwi hormonów: trójjodotyroniny (T3) i tyroksyny (T4), które pobudzają metabolizm organizmu, oraz kalcytoniny - hormonu polipeptydowego, który obniża stężenie wapnia we krwi i sprzyja jego magazynowaniu w kościach.
Tarczyca jest narządem o największej koncentracji selenu (Se). Stężenie tego pierwiastka wynosi 0,72μg/gram tkanki. Istotne zatem jest znaczenie tego pierwiastka dla jej prawidłowego funkcjonowania. Selen zabezpiecza tarczycę przed negatywnymi skutkami procesu utleniania jodu, podczas którego tworzy się nadtlenek wodoru i reaktywne formy tlenu. Uczestniczy również w przemianie hormonu fT4 w jego aktywną postać – fT3.
Leczenie Hashimoto
Głównym celem leczenia przewlekłego autoimmunologicznego zapalenia tarczycy (choroba Hashimoto) jest przywrócenie i utrzymanie prawidłowej czynności tarczycy, złagodzenie objawów niedoczynności, zmniejszenie ryzyka powikłań oraz poprawa jakości życia. Podejście terapeutyczne zależy od stopnia niewydolności tarczycy, obecności objawów, wieku pacjenta, współistniejących chorób oraz planów prokreacyjnych
Lewotyroksyna (L‑T4)
Leczenie tej choroby obejmuje monitorowanie i leczenie zastępcze hormonami tarczycy np. syntetycznym hormonem tarczycy lewotyroksyną. Celem jest normalizacja poziomu TSH w surowicy oraz ustąpienie objawów. Celem terapeutycznym jest utrzymanie TSH w zakresie referencyjnym (zwykle 0,4–4,0 mIU/L, indywidualizowane u osób starszych lub z chorobą serca). U kobiet planujących ciążę i w ciąży cel to często niższy zakres (TSH <2,5 mIU/L w I trymestrze).
Leczenie immunologiczne i inne leki
- Nie ma powszechnie zalecanych specyficznych leków immunosupresyjnych do rutynowego leczenia Hashimoto. Wykazano wpływ autoimmunologii na tarczycę, ale terapia opiera się na wyrównaniu hormonalnym.
- W niektórych badaniach oceniano suplementację selenu, która może zmniejszać przeciwciała przeciwtarczycowe u części chorych i poprawiać samopoczucie — dowody są mieszane; suplementacja może być rozważana u pacjentów z niską podażą selenu, po konsultacji z lekarzem.
- Unikać nadmiernej suplementacji jodem, która u podatnych osób może nasilać autoimmunizację.
Leczenie objawowe, dieta i modyfikacja stylu życia
Leczenie objawów niedoczynności (zmęczenie, przyrost masy ciała, sucha skóra) polega głównie na wyrównaniu poziomu hormonów tarczycy we krwi.
- Zdrowy styl życia: zbilansowana i odpowiednia dieta, aktywność fizyczna, kontrola masy ciała, dobry sen — pomagają w poprawie samopoczucia.
- Zwrócić uwagę na inne choroby autoimmunologiczne (np. cukrzycę typu 1, celiakię) — przy podejrzeniu należy wykonać odpowiednie badania przesiewowe.
Edukacja i długofalowa opieka
- Pacjent z Hashimoto powinien być informowany o przewlekłym charakterze choroby, konieczności długotrwałego leczenia i regularnego wykonywania badań,
- Przynajmniej raz w roku kontrola TSH, objawów, wykonanie badania palpacyjnego tarczycy,
- W razie nawrotów objawów lub zmian w wynikach badań skonsultować się z endokrynologiem.
Znaczenie fizjoterapii w przebiegu choroby Hashimoto
W badaniach wykazano (Gluza, Balcerzyk, Nowakowska, 2022), że ze względu na częste bóle i napięcia mięśniowe, fizjoterapia jest ważnym elementem leczenia choroby Hashimoto. W połączeniu z lekami może zmniejszyć lub całkowicie zlikwidować dolegliwości. Aby poprawić sprawność, stosuje się ćwiczenia wzmacniając:
- mięśnie szyi,
- klatki piersiowej,
- potylicy,
- przepony.
Regularny ruch pomaga zmniejszyć ból i uspokaja układ nerwowy.
W terapii wykorzystuje się także różne formy masażu - klasyczny, poprzeczny i funkcyjny, szczególnie w obrębie mięśni czworobocznych i mostkowo-obojczykowo-sutkowych.
Dodatkowo pomocne są techniki takie jak:
- terapia punktów spustowych,
- rozluźnianie mięśni,
- kinesiotaping,
- elektroterapia (np. TENS, prądy interferencyjne, prądy Traberta), które wspomagają walkę z bólem i napięciem mięśni.
Najczęstsze dolegliwości ze strony narządu ruchu wskazane w badaniach:
- dolegliwości bólowe stawów,
- dolegliwości bólowe mięśni,
- osłabienie siły mięśniowej,
- kurcze mięśniowe,
- drętwienie,
- sztywność stawów,
- obrzęki stawów,
- objawy zespołu cieśni nadgarstka,
- ataksja,
- złamania,
- objawy zlepnego zapalenia torebki stawowej.
U znacznej części pacjentów zaobserwowano występowanie wszystkich podanych wcześniej dolegliwości związanych z przebiegiem choroby.
Kiedy udać się do lekarza?
Skontaktuj się niezwłocznie z lekarzem, gdy pojawią się poniższe objawy:
- uczucie zmęczenia bez wyraźnej przyczyny
- blada i opuchnięta twarz,
- wysuszona skóra,
- zaparcia.
Powinieneś także udać się do lekarza na badanie funkcji tarczycy, jeśli przeszedłeś operację tarczycy, byłeś leczony jodem radioaktywnym lub lekami przeciwtarczycowymi, albo poddany radioterapii głowy, szyi lub górnej części klatki piersiowej. Jeżeli masz podwyższony poziom cholesterolu we krwi, również zapytaj lekarza, czy przyczyną nie jest niedoczynność tarczycy.
Medyk zleci badania, które określą przyczynę powyższych dolegliwości i pozwolą rozpoznać Hashimoto lub je wykluczyć.
Podsumowanie - autoimmunologiczne zapalenie tarczycy
Hashimoto jest chorobą autoimmunologiczną, która wpływa zarówno na funkcjonowanie organizmu, jak i samopoczucie psychiczne. Jej leczenie wymaga kompleksowego podejścia oraz współpracy specjalistów, takich jak endokrynolog, dietetyk i fizjoterapeuta. Odpowiednio dobrane techniki ruchowe, ćwiczenia oraz terapia manualna mogą znacząco poprawić sprawność i zmniejszyć dolegliwości bólowe. Równie istotne jest wsparcie psychiczne, pomagające pacjentom radzić sobie z przewlekłym zmęczeniem, obniżonym nastrojem czy trudnościami w akceptacji choroby.
Świadome dbanie o ciało, regularna aktywność i troska o równowagę emocjonalną stanowią podstawę poprawy jakości życia osób z Hashimoto.
Piśmiennictwo:
1. LUTY, Justyna; BRYL, Ewa. Choroba Hashimoto—aspekt genetyczny i środowiskowy. In: Forum Medycyny Rodzinnej. 2017. p. 1-6. 2. STETKIEWICZ-LEWANDOWICZ, Agnieszka; SOBÓW, Tomasz. Psychologiczne aspekty choroby Hashimoto. Art of Healing/Sztuka Leczenia, 2018, 33.2.
3. GLUZA, Magdalena; BALCERZYK, Anna; NOWAKOWSKA, Iwona. Objawy ze strony układu ruchu oraz ocena skuteczności postępowania fizjoterapeutycznego w chorobie Hashimoto. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2022, 28.2: 178.
4. GIER, Dominika; OSTROWSKA, Lucyna. Choroba Hashimoto a otyłość. Varia Medica, 2019, 3.3:238-242.
5. RATAJCZAK, Maciej; GIETKA-CZERNEL, Małgorzata. Rola selenu w organizmie człowieka. Postępy Nauk Medycznych, 2016, 12: 929-933.
6. SZWAJKOSZ, Katarzyna, et al. Niedoczynność tarczycy jako skutek przewlekłego autoimmunologicznego zapalenia gruczołu tarczowego. Journal of Education, Health and Sport, 2017,7.5: 41-54.
Cukrzyca a bóle mięśni, stawów i kości? Sprawdź, jak cukrzycowy zawał mięśniowy, neuropatia cukrzycowa i hiperostoza wpływają na układ ruchu jako powikłanie cukrzycy.
24.07.2025
Reumatoidalne zapalenie stawów to choroba autoimmunologiczna dotykająca miliony ludzi na świecie. Poznaj objawy, metody diagnostyczne i metody leczenia RZS.
12.02.2024
Kolorowe, elastyczne taśmy do kinesiotapingu naklejane na skórę można zobaczyć na ciałach sportowców, amatorów sportu, a nawet osób starszych. Ale czym dokładnie jest kinesiotaping, jak działa i jakie są wskazania do stosowania plastrów kinesio?
16.01.2024