Konflikt udowo-panewkowy - objawy i rehabilitacja
Czym jest konflikt udowo-panewkowy?
Konflikt udowo-panewkowy (FAI, femoroacetabular impingement) najczęściej występuje u aktywnych fizycznie osób między 30. a 40. rokiem życia. Polega on na nieprawidłowym kontakcie panewki stawu biodrowego z okolicą szyjkowo-głowową kości udowej. Prowadzi to do zmian degeneracyjnych chrząstki stawowej i obrąbka stawowego, czyli wczesnych zmian zwyrodnieniowych. Najczęściej to schorzenie stawu biodrowego występuje jednostronnie, rzadziej obustronnie.
Często występuje jako następstwo przechorowania młodzieńczego złuszczenia głowy kości udowej, które może przebiegać bezobjawowo lub jałowej martwicy głowy kości udowej, czyli choroby Perthesa. Może także wystąpić w wyniku dysplazji stawu w wieku rozwojowym lub w wyniku urazów lub złamań. Przebycie chorób wieku rozwojowego stawu biodrowego może skutkować zmianą kształtu i geometrii stawu biodrowego, co w konsekwencji prowadzi do zbyt wczesnego zużycia stawu.
Jak rozpoznać FAI (femoroacetabular impingement)?
Rozpoznania dokonuje lekarz na podstawie wywiadu, oceny klinicznej stanu pacjenta oraz analizy badań obrazowych: RTG ( zdjęcia rentgenowskiego) w projekcji AP oraz osiowej, MRI (rezonansu magnetycznego), TK (tomografii komputerowej) lub USG (ultrasonografii).
Czy wcześniej u pacjenta z FAI musi wystąpić uraz?
Nie, często pacjenci borykający się z konfliktem udowo-panewkowym nie mieli wcześniej urazu.
Jakie są objawy konfliktu udowo-panewkowego?
Objawy to przede wszystkim:
- ból w okolicy biodra lub pachwiny,
- ból występujący w okolicy krętarza większego podczas zwiększonej aktywności, fizycznej lub skrajnych ruchów w stawie biodrowym,
- ból nasila się podczas zgięcia, przywiedzenia i rotacji wewnętrznej stawu biodrowego,
- czasami zdarza się ból występujący z tyłu lub bocznie,
- objawy nasilają się podczas wstawania po długim siedzeniu, staw biodrowy może przeskakiwać lub zablokować się częściowo z powodu uszkodzenia obrąbka stawowego.
Jakie testy może wykonać specjalista przy tej dolegliwości?
Konflikt panewkowo-udowy należy różnicować z innymi schorzeniami, które mogą dawać podobne objawy.
Lekarz lub fizjoterapeuta mogą wykonać takie testy funkcjonalne jak:
- FADIR - (zgięcie, przywiedzenie i rotacja wewnętrzna) - uważany jest za najbardziej czuły test. Jest dodatni, jeżeli wywołuje ból pachwiny.
- FABER - (zgięcie, odwiedzenie i rotacja zewnętrzna). Jest dodatni, jeżeli wywołuje ból w pachwinie.
- Test tylnego konfliktu (test zderzenia tylnego).
Jak zdiagnozować konflikt udowo-panewkowego?
Polega ona na wywiadzie medycznym prowadzonym przez lekarza ortopedę. Istotne są objawy kliniczne. Diagnostyka obrazowa polega na analizie zdjęć rentgenowskich (RTG) oraz rezonansu magnetycznego (MRI).
Jakie typy konfliktu udowo-panewkowego (FAI) można wyróżnić?
Typ krzywkowy CAM
- W tym typie występuje asferyczna głowa - deformacja przypomina rękojeść pistoletu.
- Wartość kąta alfa wynosi powyżej 55° (zazwyczaj 65-70°).
- Wartość kąta alfa zazwyczaj jest większa u mężczyzn niż u kobiet.
- Typ CAM charakteryzuje także krótka szyjka oraz deformacja szpotawa.
- Dotyczy on przede wszystkim mężczyzn. Zazwyczaj średnia wieku pacjentów to 32 lata.
- Typ ten może rozwinąć się w wyniku nierozpoznanej choroby Perthesa lub złuszczenia głowy kości udowej.
- Uszkodzenie chrząstki stawowej występuje w przednio-górnej części panewki z rozdzieleniem pomiędzy obrąbkiem i chrząstką.
Typ kleszczowy PINCER
- Dotyczy w szczególności kobiet w średnim wieku ok. 40 lat.
- Objawia się nadmiernym pokryciem głowy kości udowej przez panewkę.
- Zniszczenia chrząstki stawowej lokalizują się obwodowo, obejmując jedynie wąski pas.
- Obrąbek miażdżony jest podczas ruchu pomiędzy obręczą panewki i szyjką kości udowej. Powoduje to jego degenerację.
- Powtarzające się mikrourazy powodują w konsekwencji wzrost kostny na bazie obrąbka i jego kostnienie.
Typ mieszany
Jest to najczęściej spotykana forma zniekształcenia (ok. 80%), obserwowana zarówno u kobiet oraz mężczyzn. Łączy cechy typu CAM oraz PINCER.
Leczenie konfliktu udowo-panewkowego
Leczenie zachowawcze
Podstawą tego typu leczenia jest modyfikacja aktywności fizycznej. W szczególności unikanie skrajnych ruchów w biodrze (ograniczenie ruchomości) oraz przyjmowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). Ta forma leczenia ogranicza uprawianie sportu wymagających tj. wyczynowych.
Leczenie chirurgiczne
Leczenie operacyjne polega na operacyjnej korekcji nieprawidłowej budowy stawu. Wykonuje się osteochondroplastykę. Zabieg ten można wykonać w sposób endoskopowy oraz poprzez: artrotomię bez chirurgicznego zwichnięcia stawu lub z chirurgicznym zwichnięciem stawu. Wykonywana jest także artroskopia biodra.
Warto wiedzieć, że mogą wystąpić powikłania po tym zabiegu takie jak:
- uszkodzenie nerwu udowego lub nerwu kulszowego,
- skostnienia pozaszkieletowe
Rehabilitacja przy konflikcie udowo-panewkowym
Jest nieodłącznym elementem leczenia.
W okresach ostrego bólu biodra koncentruje się na łagodzeniu dolegliwości bólowych. Następnie na stopniowej i delikatnej poprawie zakresu ruchu. Unikać należy dużego zgięcia w stawie biodrowym.
Fizjoterapeuta wdraża techniki rozciągające oraz wzmacniające.
W wyniku rozwoju choroby może dojść do funkcjonalnej asymetrii ustawienia miednicy i pozornego skrócenia kończyny i zmiany ustawienia miednicy (asymetria/miednica ustawiona skośnie). Fizjoterapia pomaga wzmocnić mięśnie stabilizujące miednicę oraz poprawiać kontrolę ruchu. Istotnym elementem mogą być także wkładki do butów, najlepiej wykonane indywidualnie.
W przypadku przypadku konfliktu udowo-panewkowego i leczenia zabiegowego spotkanie z fizjoterapeutą powinno odbyć się jeszcze przed zabiegiem, aby przygotować pacjenta do operacji. Przygotowanie może obejmować zarówno terapię manualną, jak i opracowanie ćwiczeń na FAI, które pacjent będzie wykonywał podczas przygotowania do zabiegu, a następnie w kolejnych dobach po zabiegu.
Jakich ruchów unikać przy konflikcie udowo - panewkowym?
Najczęściej ból prowokują:
- głębokie przysiady,
- długotrwałe siedzenie,
- ruchy z dużym zgięciem biodra,
- rotacja wewnętrzna i przywiedzenie kończyny.
Piśmiennictwo:
1. Mielnik, M., Hermanson, J., Wawrzynek, W., Kokot, R., Czech, S., Głogowski, K., ... & Koczy, B. (2015). Konflikt udowo-panewkowy jako przyczyna dolegliwości bólowych stawu biodrowego u młodych dorosłych pacjentów. Sposoby diagnozowania i leczenia z zastosowaniem technik artroskopowych. Chirurgia Polska, 17(1-2), 69-74.
2. Sionek, Andrzej, and Jarosław Czubak, and Paweł Polaczek, and Adam, Czwojdziński. "Osteochondropalstyka w leczeniu konfliktu udowo - panewkowego.". Ortopedia Traumatologia Rehabilitacja 12, 6 (2010): 504-510.
Jakie ćwiczenia na konflikt udowo-panewkowy (FAI)? Zadbaj o staw biodrowy! Sprawdź skuteczne metody na nieprawidłowy kontakt panewki.
22.06.2026
Staw biodrowy: Jak zbudowane jest biodro? Poznaj budowę i funkcję tego ważnego stawu. Dowiedz się, jak działa staw biodrowy i co go stabilizuje.
23.02.2026
Artroza, czyli choroba zwyrodnieniowa stawów. Dowiedz się, co to artroza, objawy i leczenie. Poznaj skuteczne metody na stawy!
15.05.2025