Kręgoszczelina – objawy, diagnostyka i leczenie kręgoszczeliny. Kręgozmyk.
Kręgoszczelina (spondyloliza, spondylolysis) jest to przerwanie ciągłości tkanki kostnej kręgu (pęknięcia łuku kręgu) w obrębie cieśni kręgu, czyli części międzywyrostkowej łuku kręgu.
Kogo dotyczy kręgoszczelina?
Schorzenie najczęściej dotyczy osób młodych, sportowców uprawiających: gimnastykę, piłkę nożną, pływanie, skoki do wody, podnoszenie ciężarów czy też zapasy.
Wystąpienie kręgoszczeliny może prowadzić do kręgozmyku (spondylolistezy), czyli przedniego przesunięcia trzonu kręgu leżącego wyżej w stosunku do trzonu kręgu leżącego niżej.
Objawy kręgoszczeliny
Kręgoszczelina może, ale nie musi boleć. U wielu osób kręgoszczelina jest zdiagnozowana przypadkowo i nie daje żadnych objawów.
Jeśli jednak daje objawy najczęściej są to:
- ból pleców - ból w dolnej części pleców, nasilający się przy: przeproście, długim staniu, sporcie,
- ból jednostronny (szczególnie przy kręgoszczelinach jednostronnych),
- uczucie „zmęczenia” kręgosłupa w odcinku lędźwiowym,
- u sportowców: spadek wydolności, sztywność po treningu.
Statystyka dot. występowania kręgoszczeliny
Szacuje się, że występuje ona u 4 - 8% populacji. Dotyczy około 4 % do 5% u dzieci w wieku od 5 - 7 lat oraz około 6% u 18-latków. Szacunki dotyczące występowania kręgoszczeliny w poszczególnych sportach wyglądają następująco:
- u 10% siatkarzy,
- u 11% pływaków, bokserów, tenisistów,
- u 13% szermierzy i kolarzy,
- u 15% dżudoków,
- u 16% narciarzy, gimnastyków i piłkarzy,
- u 17% żeglarzy i lekkoatletów,
- u 20% pięcioboistów,
- u 22% ciężarowców,
- u 40 % płetwonurków
Kręgoszczelina zazwyczaj dotyczy kręgu L5 (około 85%), ale może wystąpić także w innych kręgach odcinka kręgosłupa lędźwiowego - L4 lub L3, L2, L1, natomiast jest do zdecydowanie rzadsze.
Kręgoszczeliny na poziomach L1, L2, L3 zazwyczaj są jednostronne i nietypowe.
Przyczyny kręgoszczeliny
Przyczyna powstawania kręgoszczeliny nie jest znana, istnieje kilka teorii:
- rodzinny charakter występowania,
- zaburzenia kostnienia w okresie wzrostu spowodowane zaburzeniami ukrwienia lub ucisku tkanek miękkich okolicy cieśni,
- przewlekłe złamanie przeciążeniowe
Żadna z tych hipotez nie została jednak potwierdzona. Jednakże za czynnik ryzyka kręgoszczeliny z powodu złamania zmęczeniowego uznaje się częste i powtarzalne wykonywanie ruchów przeprostu i rotacji. Uważa się także, że małe, powtarzalne urazy mogą przyczyniać się do kręgoszczeliny.
Natomiast silne urazy mogą przyczynić się do powstania kręgoszczeliny wraz z kręgozmykiem - wcześniej kręgi te zazwyczaj wykazują charakter niestabilności.
Podział kręgoszczelin
Podział wg Wiltse’a
- typ dysplastyczny – wrodzone osłabienie cieśni,
- typ cieśniowy (zmęczeniowy) – najczęstszy u sportowców,
- typ zwyrodnieniowy,
- pourazowy,
- patologiczny (rzadki – np. nowotwory, infekcje).
Powikłania kręgoszczeliny
Najczęściej są to zmiany zwyrodnieniowe dysku międzykręgowego poziom wyżej od kręgozmyku oraz zwężenia otworów międzykręgowych.
Diagnostyka kręgoszczeliny
Do diagnostyki kręgoszczeliny można wykorzystać różne metody:
- RTG - zdjęcie rentgenowskie
- MRI - rezonans magnetyczny
- TK - tomografię komputerową
Najczęściej kręgoszczelinę diagnozuje się na podstawie RTG w projekcji skośnej pod kątem 45°. Bardzo ważna jest także projekcja boczna.
Diagnostyka kręgoszczeliny jest trudna, ponieważ niektóre badania obrazowe mogą wychodzić fałszywie dodatnie - w zależności od badania obrazowego.
Tomografia komputerowa według szacunków częściej wykrywa kręgoszczelinę, nawet tę nierozpoznaną w obrazie RTG.
W rezonansie magnetyczny natomiast - według szacunków - może wystąpić wysoki odsetek rozpoznań fałszywie dodatnich. Często sama kręgoszczelina może być trudna do uwidocznienia.
Oprócz diagnostyki obrazowej fizjoterapeuta stosuje także testy funkcjonalne:
- Test jednonóż przeprostu kręgosłupa
- test Kemp’a
Są one bardzo przydatne w diagnostyce różnicowej, aby znaleźć przyczynę problemu pacjenta.
Leczenie kręgoszczeliny
Leczenie kręgoszczeliny opiera się przede wszystkim na:
- fizjoterapii. Fizjoterapeuta po zbadaniu Pacjenta zaleci odpowiednie ćwiczenia wzmacniające mięśnie - w szczególności mięśnie stabilizujące kręgosłup tzw. stabilizacja centralna.
- czasowym ograniczeniu lub modyfikacji aktywności fizycznej - przerwa od sportu minimum 6 tygodni
- edukacji pacjenta (ergonomia, pozycje prowokujące - unikanie zgięcia i wyprostu)
- zastosowaniu gorsetu lędźwiowego (krótkoterminowo, głównie u dzieci, czasami jest to stosowane),
- farmakoterapii przeciwbólowej
Leczenie operacyjne stosowane jest rzadko. Jeżeli wystąpiłyby takie objawy jak:
- braku efektów leczenia zachowawczego,
- nasilone objawy neurologiczne,
- postępujący kręgozmyk.
Mam kręgoszczelinę. Jakie są rokowania?
Większość pacjentów wraca do pełnej sprawności. Sportowcy mogą liczyć na powrót do sportu po modyfikacji techniki i obciążeń.
Ważne jest regularne wykonywanie ćwiczeń zaleconych przez specjalistę (ważna jest prawidłowa technika ćwiczeń, unikanie przeprostów, wzmacnianie mięśni głębokich - stabilizacja centralna, unikanie dużych przeciążeń i odstąpienie od treningu w przypadku nasilenia objawów, a także odpowiednia regeneracja. Jeżeli u Ciebie lub Twojego dziecka występują dolegliwości bólowe pleców zgłoś się do specjalisty.
Piśmiennictwo:
1. Krupski, W., & Majcher, P. (2004). Diagnostyka radiologiczna kręgoszczeliny w lędźwiowym odcinku kręgosłupa. Ortopedia Traumatologia Rehabilitacja, 6(6), 809-818.
Więzadła krzyżowe: przednie (ACL) i tylne (PCL) stabilizują staw kolanowy, łącząc kość udową i piszczelową. Uszkodzenie więzadła krzyżowego przedniego to najczęstszy uraz.
8.05.2025
Uszkodzenie łąkotki przyśrodkowej i bocznej: przyczyny, objawy i leczenie urazu. Dowiedz się więcej o rehabilitacji stawu kolanowego po uszkodzeniu łąkotki.
8.05.2025