Nerwiak Mortona: objawy, diagnostyka USG i leczenie
Neuropatie uciskowe należą do najczęściej występujących schorzeń nerwów obwodowych, a ich prawidłowa diagnostyka wymaga połączenia dokładnego badania klinicznego z nowoczesnymi metodami obrazowania. Szczególną rolę odgrywa obecnie ultrasonografia, która dzięki swojej dostępności, stanowi jedno z podstawowych narzędzi diagnostycznych uzupełniających badanie kliniczne.
Współcześnie badanie USG jest powszechnie dostępne nie tylko w placówkach specjalistycznych, lecz także w wielu gabinetach fizjoterapeutycznych.
Dynamiczny rozwój diagnostyki ultrasonograficznej sprawia, że również kompetencje fizjoterapeutów w zakresie interpretacji obrazów USG stale się zwiększają, co przekłada się na szybsze rozpoznanie problemu i skuteczniejsze planowanie terapii.
W przewlekłych neuropatiach uciskowych obraz ultrasonograficzny pozwala na ocenę zarówno zmian bezpośrednich, jak i pośrednich, umożliwiając precyzyjne określenie miejsca oraz przyczyny uszkodzenia nerwu. Ma to szczególne znaczenie w diagnostyce i leczeniu takich schorzeń jak nerwiak Mortona, gdzie wczesne rozpoznanie może znacząco wpłynąć na efektywność postępowania terapeutycznego.
Czym jest Nerwiak Mortona?
Nerwiak Mortona (ang. Morton’s neuroma) jest neuropatią uciskową nerwu podeszwowego wspólnego palców, najczęściej zlokalizowaną w przedniej części stopy, pomiędzy III a IV głową kości śródstopia (trzecim a czwartym palcem). Schorzenie rozwija się na skutek przewlekłego drażnienia oraz mechanicznego ucisku nerwu międzypalcowego pod więzadłem poprzecznym głębokim śródstopia, co prowadzi do stopniowych zmian degeneracyjnych w obrębie nerwu.
W badaniach histopatologicznych obserwuje się m.in.:
- obrzęk śródnerwia,
- uszkodzenie aksonów z demielinizacją odcinkową,
- zmiany naczyniowe,
- włóknienie okołonerwowe.
Procesy te mogą powodować dolegliwości bólowe przodostopia oraz zaburzenia czucia w obrębie palców stopy.
Nerwiak Mortona - grupa ryzyka
Nerwiak Mortona występuje częściej u kobiet niż u mężczyzn. W grupie ryzyka znajdują się również sportowcy oraz tancerze baletowi. Za jedną z głównych przyczyn Nerwiaka Mortona uznaje się czynniki biomechaniczne oraz noszenie ciasnego butów obuwia na wysokim obcasie, zwiększających nacisk na głowy kości śródstopia. Choć zmiany mogą pojawić się w każdej przestrzeni międzypalcowej, zdecydowanie najczęściej dotyczą trzeciej przestrzeni międzypalcowej, rzadziej drugiej.
Schorzenie zazwyczaj ma charakter jednostronny, jednak możliwe jest występowanie kilku nerwiaków w obrębie jednej stopy. Schorzenie zostało opisane po raz pierwszy przez Thomasa G. Mortona w roku 1876 roku.
Objawy nerwiaka Mortona
Najczęstsze objawy Neuralgii Mortona obejmują przede wszystkim miejscowy ból przodostopia, często opisywany jako piekący, kłujący lub promieniujący do palców. Dolegliwości nasilają się zwykle podczas dłuższego chodzenia, aktywności fizycznej czy noszenia ciasnego obuwia np. z wąskim noskiem, natomiast ulgę przynosi zdjęcie butów lub masaż stopy. Wielu pacjentów zgłasza charakterystyczne uczucie „chodzenia po kamieniu” albo obecności ciała obcego pod przodostopiem. Często pojawiają się również zaburzenia czucia, takie jak mrowienie, parestezje czy drętwienie palców. W bardziej zaawansowanych przypadkach ból może znacząco ograniczać codzienną aktywność oraz komfort chodzenia.
Diagnostyka metatarsalgii Mortona
Ultrasonografia (USG) w diagnostyce nerwiaka Mortona
Mimo swojej nazwy Nerwiak Mortona nie jest typowym nerwiakiem w znaczeniu histopatologicznym. Jest to zmiana o charakterze neuropatii uciskowej z wtórnymi zmianami włóknistymi.
W przebiegu choroby dochodzi do:
- pogrubienia nerwu na skutek obrzęku,
- włóknienia,
- zmian degeneracyjnych.
Prowadzi to powstania charakterystycznej reaktywnej masy tkankowej określanej mianem Nerwiaka Mortona.
Obraz USG
W ultrasonografii zmiana:
- ma zwykle wrzecionowaty kształt,
- jest hipoechogeniczna i niejednorodna,
- przebiega w osi długiej stopy,
- może wykazywać zwiększone unaczynienie.
Badanie USG umożliwia dokładną ocenę lokalizacji oraz ruchomości nerwiaka. Obrazowanie często wykonuje się z przyłożeniem głowicy od strony grzbietowej stopy, jednocześnie uciskając przestrzeń międzypalcową od strony podeszwowej, co pozwala na przemieszczenie zmiany ku górze.
Test Muldera
W diagnostyce wykorzystuje się również test Muldera (ang. Mulder’s click test) polegający na ucisku przodostopia w kierunku bocznym i przyśrodkowym, podczas którego może dojść do gwałtownego przemieszczenia zmiany z charakterystycznym wyczuwalnym lub słyszalnym „kliknięciem”.
MRI czyli rezonans magnetyczny stosuje się w przypadkach niejednoznacznych.
Leczenie Nerwiaka Mortona
Leczenie zachowawcze
Leczenie nerwiaka Mortona rozpoczyna się zazwyczaj od postępowania zachowawczego, którego celem jest zmniejszenie przeciążenia przodostopia oraz ograniczenie podrażnienia nerwu. W pierwszej kolejności zaleca się:
- zmiana obuwia,
- stosowanie wkładek ortopedycznych,
- ograniczenie aktywności nasilających dolegliwości bólowe.
Fizjoterapia
Istotną rolę odgrywa również fizjoterapia. Ukierunkowana jest na:
- poprawę biomechaniki stopy,
- terapię tkanek miękkich,
- redukcję przeciążeń,
- analizę chodu i obciążeń.
Coraz większe znaczenie mają także umiejętności fizjoterapeutów w zakresie diagnostyki ultrasonograficznej, która może wspierać proces oceny oraz monitorowania efektów terapii. Współczesne gabinety fizjoterapeutyczne są coraz częściej wyposażone w podoskopy i platformy podobarometryczne umożliwiające analizę obciążenia stóp, ocenę rozkładu nacisku oraz zaburzeń biomechanicznych podczas stania i chodu. Badanie to może pomóc w identyfikacji przeciążeń przodostopia sprzyjających rozwojowi Nerwiaka Mortona oraz wspierać dobór odpowiedniej terapii i wkładek odciążających.
Ważnym elementem postępowania jest także edukacja pacjenta dotycząca redukcji masy ciała, ponieważ nadmierna waga może zwiększać obciążenie przodostopia i nasilać dolegliwości bólowe.
Leczenie inwazyjne
W przypadku utrzymywania się objawów stosuje się iniekcje kortykosteroidów, często wykonywane pod kontrolą USG. Terapia ta może przynieść krótkoterminową redukcję bólu i poprawę funkcji, szczególnie u pacjentów z mniejszymi zmianami. Skuteczność innych metod zachowawczych, takich jak ablacja prądem o częstotliwości radiowej czy krioablacja, jest nadal przedmiotem badań.
Leczenie operacyjne rozważa się u pacjentów, u których leczenie zachowawcze nie przynosi poprawy. Najczęściej wykonuje się neurektomię, czyli usunięcie zmienionego fragmentu nerwu, jednak zabieg ten może wiązać się z ryzykiem zaburzeń czucia, nawrotu bólu lub powstania tzw. nerwiaka kikuta. Z tego względu coraz większą uwagę zwraca się na techniki oszczędzające nerw, takie jak odbarczenie nerwu czy przecięcie więzadła międzyśródstopnego.
Rokowanie i znaczenie wczesnej terapii
Wczesne rozpoznanie Nerwiaka Mortona oraz szybkie wdrożenie odpowiedniego postępowania mają istotne znaczenie dla skuteczności leczenia i ograniczenia rozwoju przewlekłych dolegliwości bólowych.
Choć leczenie chirurgiczne u wielu pacjentów przynosi poprawę, nie zawsze pozwala całkowicie wyeliminować objawy, a w części przypadków mogą utrzymywać się zaburzenia czucia lub dochodzić do nawrotu dolegliwości. Z tego względu kluczową rolę odgrywa odpowiednio wcześnie rozpoczęta terapia zachowawcza, w szczególności fizjoterapia ukierunkowana na poprawę biomechaniki stopy, redukcję przeciążeń oraz edukację pacjenta. Kompleksowe postępowanie może nie tylko zmniejszyć ból i poprawić komfort funkcjonowania, ale również ograniczyć konieczność leczenia operacyjnego.
Piśmiennictwo:
1. Zielińska, M., Kucharski, J., Kotowicz, M., Ciećwierz, J., Zagórska, A., Szajewski, P., Koczkodaj, M., Bieniak, M. & Łazicka, P. (2026). Morton’s neuroma: A systematic review of pathophysiology, diagnosis, and management. Annales Academiae Medicae Silesiensis. https://doi.org/10.18794/aams/217118
2. Jastrzębski, P., Kaczor, T., Żłobiński, T., Stolecka-Warzecha, A., & Błońska-Fajfrowska, B. (2019). Metatarsalgia jako kostno-stawowa przyczyna zaburzenia funkcji stopy. In Annales Academiae Medicae Silesiensis (No. 73, pp. 134-143). Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach. Wydawnictwo Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w
Katowicach.
3. JASKÓLSKI, Dariusz J. Podstawy kliniczne zespołów cieśni. Aktualności Neurologiczne, 2006, 6.4: 232-241.
4. KOWALSKA, Berta; SUDOŁ-SZOPIŃSKA, Iwona. Ocena ultrasonograficzna wybranych patologii nerwów obwodowych. Część II: Neuropatie uciskowe kończyny dolnej. Journal of Ultrasonography, 2012, 12.51.
Staw biodrowy: Jak zbudowane jest biodro? Poznaj budowę i funkcję tego ważnego stawu. Dowiedz się, jak działa staw biodrowy i co go stabilizuje.
23.02.2026
Artroza, czyli choroba zwyrodnieniowa stawów. Dowiedz się, co to artroza, objawy i leczenie. Poznaj skuteczne metody na stawy!
15.05.2025
Uszkodzenie łąkotki przyśrodkowej i bocznej: przyczyny, objawy i leczenie urazu. Dowiedz się więcej o rehabilitacji stawu kolanowego po uszkodzeniu łąkotki.
8.05.2025