Staw biodrowy – budowa biodra
Staw biodrowy jest stawem kulistym(staw kulisty panewkowy), znajduje się on pomiędzy panewką kości miednicznej a głową kości udowej. Należy do stawów maziowych i zapewnia jednocześnie stabilność oraz duży zakres ruchu.
Rola stawu biodrowego
Funkcje stawu biodrowego:
- zginanie,
- prostowanie,
- przywodzenie,
- odwodzenie,
- rotację wewnętrzną (przyśrodkową)
- rotację zewnętrzną (boczną)
- obwodzenie
Staw biodrowy – budowa
Powierzchnie stawowe
Staw biodrowy to połączenie kuliste, w którym głowa kości udowej osadzona jest w panewce kości miedniczej. Brzeg panewki stawowej pokryty jest obrąbkiem stawowym (chrzęstno-włóknistym pierścieniem), który pogłębia ją, stabilizuje głowę kości udowej, amortyzuje wstrząsy oraz uszczelnia staw, wytwarzając podciśnienie, co jest kluczowe dla stabilizacji biodra.
Wszystkie powierzchnie stawowe pokryte są chrząstką stawową.
Panewka stawu biodrowego jest tworzona przez kość łonową, kulszową i biodrową. Jest to wydrążenie, w którym osadzona jest głowa kości udowej. Jej cechy charakterystyczne to:
- jest głęboka i półkolista
- zwiększa stabilność,
- posiada chrząstkę stawową (najgrubsza w części górnej - największe obciążenia),
- obrzeże panewki pogłębia obrąbek panewkowy.
W celu zwiększenia stabilności obrzeże panewki jest pogłębione przez obrąbek panewki , czyli pierścień, który szczelnie otacza panewkę. Obrąbek stawowy oprócz “uszczelnienia” pełni także funkcję amortyzującą - może się odkształcać podczas ruchu. Jego uszkodzenie często występuje i powoduje dolegliwości bólowe np w konflikcie FAI.
Głowa kości udowej ma kształt kulisty i jest pokryty chrząstką szklistą, która zmniejsza tarcie i amortyzuje wstrząsy. Łączy się z trzonem kości udowej przez szyjkę kości udowej.
Torebka stawowa
Torebka stawu biodrowego to twarda bona o grubych ścianach, odróżnia ją od wielu innych torebek stawowych. Włókna kolagenowe stanowią 70-80% błony, natomiast tkanki elastyczne ok. 5%. Składa się z dwóch warstw:
- warstwy włóknistej (zewnętrznej) - jest ona mocno napięta, gruba i odporna na rozciąganie. Zapewnia stabilność mechaniczną stawu.
- błony maziowej (wewnętrznej) - produkuje maź stawową, która odżywia chrząstkę i zmniejsza tarcie.
Więzadła stawu biodrowego
Staw biodrowy jest jednym z najlepiej ustabilizowanych więzadłowo w organizmie.
- Więzadło biodrowo-udowe
- Więzadło kulszowo-udowe
- Więzadło łonowo-udowe
- Więzadło głowy kości udowej - przechodzą przez nie naczynia krwionośne do głowy kości udowej. Jego rola stabilizacyjna jest niewielka.
- Więzadło poprzeczne panewki
- Warstwa okrężna
Mięśnie stabilizujące i poruszające staw biodrowy
Mięśnie otaczające staw biodrowy należą do najsilniejszych w całym ciele człowieka. Odpowiadają nie tylko za ruch, ale także stabilizację miednicy i utrzymanie prawidłowej postawy
Zginacze biodra:
- m. biodrowo-lędźwiowy (m. iliopsoas)
- m. prosty uda (m.rectus femoris)
- m. krawiecki (m. sartorius)
Prostowniki:
- m. pośladkowy wielki (m. gluteus maximus)
- m. dwugłowe uda (m biceps femoris)
- m. półścięgnisty (m. semitendinosus)
- m. półbłoniasty (m. semimembranosus)
Odwodziciele:
- m. pośladkowy średni (m. gluteus medius)
- m. pośladkowy mały (m. gluteus minimus)
- m. napinacz powięzi szerokiej (m. tensor fasciae latae)
Przywodziciele:
- m. przywodziciel długi (m. adductor longus)
- m. przywodziciel krótki (m. adductor brevis)
- m. przywodziciel wielki (m. adductor magnus)
- m. grzebieniowy (m. pectineus)
Rotatory:
rotatory zewnętrzne:
- m. gruszkowaty (m. piriformis)
- m. bliźniacze (górny i dolny)
- m. zasłaniacze (wewnętrzny i zewnętrzny)
- m. czworoboczny uda.
rotatory wewnętrzne:
- m. pośladkowy średni i mały (część przednia),
- m. napinacz powięzi szerokiej
Mięśnie te zapewniają stabilność miednicy w chodzie i utrzymaniu postawy.
Unaczynienie stawu biodrowego
Staw biodrowy odżywiany jest głównie przez:
- tętnicę udową
- tętnicę okalającą udo przyśrodkową i boczną
- tętnicę pośladkową górną i dolną
- tętnicę zasłonową
Unerwienie stawu biodrowego
Staw biodrowy unerwiają gałęzie:
- nerwu udowego,
- nerwu zasłonowego,
- nerwu pośladkowego górnego,
- nerwu kulszowego,
- nerwu do mięśnia czworobocznego uda
Staw biodrowy pełni niezwykle ważną rolę w funkcjonowaniu całego układu ruchu. Jako staw kulisty panewkowy pozwala na wykonywanie ruchów w wielu płaszczyznach, dzięki czemu umożliwia chód, bieg, skoki, siadanie i wstawanie. Jednocześnie staw biodrowy odpowiada za stabilność całego ciała, utrzymując prawidłowe ustawienie miednicy i kręgosłupa, szczególnie podczas stania na jednej nodze i w trakcie przenoszenia ciężaru ciała z jednej kończyny nad drugą. Dodatkowo staw biodrowy dzięki swojej budowie anatomicznej amortyzuje wstrząsy podczas ruchu, chroniąc inne struktury przed uszkodzeniami.
Rozwój stawu biodrowego u niemowląt
Staw biodrowy zaczyna się kształtować już w życiu płodowym, ale po urodzeniu nadal jest w fazie intensywnego rozwoju. U noworodka panewka jest jeszcze płytka, więzadła są bardziej elastyczne, a struktury kostne częściowo zbudowane są z chrząstki.
Taka budowa powoduje, że staw jest bardziej podatny na dysplazję, czyli jego nieprawidłowy
rozwój. Dysplazja stawu biodrowego to najczęstsze schorzenie ortopedyczne u niemowląt.
Czynniki ryzyka dysplazji:
- ułożenie miednicowe płodu
- płeć żeńska
- obciążenie genetyczne
- mała ilość płynu owodniowego.
U wszystkich niemowląt wykonuje się badanie USG stawów biodrowych - najczęściej między 4, a 6 tygodniem życia. Wczesne wykrycie pozwala na skuteczne leczenie, które zwykle polega na stosowaniu specjalnych ortez lub szerokim pieluchowaniu.
Najczęstsze uszkodzenia, urazy i schorzenia stawu biodrowego
Ze względu na duże obciążenia staw biodrowy często ulega uszkodzeniom lub zmianom chorobowym. Do najczęstszych należą:
- koksartroza (choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego) - jest to stopniowe zużywanie się chrząstki stawowej. Objawia się bólem biodra, sztywnością, ograniczeniem ruchomości stawu biodrowego oraz trudnościami w chodzeniu.
- zwichnięcie stawu biodrowego - powstaje w wyniku silnych urazów, na przykład podczas wypadków komunikacyjnych, i polegają na przemieszczeniu się głowy kości udowej poza panewkę, czemu towarzyszy silny ból i deformacja kończyny.
- złamanie szyjki kości udowej - występuje najczęściej u osób starszych cierpiących na osteoporozę; taki uraz może prowadzić do długotrwałego unieruchomienia i wymaga zwykle leczenia operacyjnego.
- zapalenie stawu biodrowego - występują zapalenia o podłożu bakteryjnym, jak i autoimmunologicznym, co objawia się bólem, obrzękiem, zaczerwienieniem i ograniczeniem ruchów.
- konflikt udowo-panewkowy (FAI) - czyli nieprawidłowy kontakt między strukturami kości udowej i panewki, który prowadzi do uszkodzenia chrząstki i obrąbka panewkowego oraz do przewlekłego bólu biodra (w pachwinie)
Piśmiennictwo:
- Adam Bochenek, Michał Reicher, Anatomia człowieka. Tom I. Anatomia ogólna. Kości, stawy i więzadła, mięśnie, wyd. XIII, Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2019, -
- J. Hochschild Anatomia funkcjonalna dla fizjoterapeutów, MedPharm, 2018.
Artroza, czyli choroba zwyrodnieniowa stawów. Dowiedz się, co to artroza, objawy i leczenie. Poznaj skuteczne metody na stawy!
15.05.2025
Uszkodzenie łąkotki przyśrodkowej i bocznej: przyczyny, objawy i leczenie urazu. Dowiedz się więcej o rehabilitacji stawu kolanowego po uszkodzeniu łąkotki.
8.05.2025
Ból śródstopia powszechnie określany bólem stopy lub podeszwy stopy to częsta dolegliwość. Poznaj jej przyczyny oraz sposoby jak sobie z nim poradzić.
4.03.2024