Staw łokciowy: budowa i funkcje stawu łokciowego, urazy łokcia
Budowa stawu łokciowego i zakres ruchu łokcia
Staw łokciowy jest połączeniem trzech stawów połączonych we wspólnej torebce stawowej.
Staw ramienno-łokciowy
Staw ramienno-łokciowy łączy kość ramienną z kością łokciową i odpowiada za ruchy zgięcia i wyprostu. Główka stawu ramienno-łokciowego utworzona jest przez bloczek kości ramiennej, natomiast panewka przez wcięcie bloczkowe kości łokciowej. Granicę panewki stanowią wyrostek łokciowy oraz wyrostek dziobiasty.
Staw ten umożliwia ruchy zgięcia oraz wyprostu, ponieważ ma budowę zawiasową. Jest to klasyczny przykład stawu zawiasowego, czyli jego ruchy odbywają się w jednej płaszczyźnie - strzałkowej.
Z punktu widzenia biomechaniki, staw ramienno-łokciowy pełni funkcję dźwigni trzeciego rodzaju, co pozwala na szybkie i zwinne ruchy przedramienia przy stosunkowo niewielkiej sile mięśniowej. Dzięki swojej budowie i funkcji staw ten jest niezbędny w niemal każdej aktywności kończyny górnej – od prostych czynności, jak podnoszenie kubka, po złożone ruchy sportowe czy manualne. Jednocześnie jego charakterystyczna budowa zawiasowa sprawia, że jest mniej narażony na niestabilność niż inne stawy, choć w wyniku urazów lub przeciążeń może dojść do uszkodzenia więzadeł lub złamań w obrębie wyrostków kości łokciowej.
Staw ramienno-promieniowy
Staw ramienno-promieniowy jest to staw łączący kość ramienną z kością promieniową. Pod względem anatomicznym jest to staw kulisty, ale jego ruchomość jest ograniczona. Główkę stawu ramienno-promieniowego tworzy główka kości ramiennej, natomiast panewkę stanowi dołek głowy kości promieniowej.
Ten staw ma za zadanie stabilizować cały staw łokciowy. Z biomechanicznego punktu widzenia staw ramienno-promieniowy pełni istotną rolę w przenoszeniu sił z dłoni i przedramienia na ramię. Kiedy dłoń opiera się na podłożu lub chwyta przedmiot, obciążenia przekazywane przez kość promieniową są częściowo absorbowane przez ten staw i dalej przekazywane na kość ramienną. Dzięki takiemu rozłożeniu sił staw ramienno-promieniowy chroni staw łokciowy przed przeciążeniami i zwiększa jego trwałość.
Staw promieniowo-łokciowy bliższy
Staw promieniowo-łokciowy bliższy jest to staw, który łączy dwie kości przedramienia - kość promieniową i łokciową. Główkę stanowi obwód stawowy głowy kości promieniowej, natomiast panewkę wcięcie promieniowe kości łokciowej i więzadło pierścieniowate. Należy do stawów obrotowego, umożliwiających ruchy rotacyjne wokół osi podłużnej przedramienia.
Umożliwia on nam ruchy pronacji (nawracanie) i supinacji (odwracanie) stawu łokciowego. Co ciekawe, mimo że obrót zachodzi głównie w stawie promieniowo-łokciowym bliższym, jego pełny zakres możliwy jest tylko dzięki współdziałaniu ze stawem promieniowo-łokciowym dalszym, znajdującym się przy nadgarstku. Jeśli spojrzymy na jego funkcję z perspektywy ruchu i mechaniki ciała, staw promieniowo-łokciowy bliższy odpowiada za precyzyjne ustawienie dłoni i przedramienia w przestrzeni. To właśnie dzięki niemu możemy wykonywać tak różnorodne ruchy, jak obracanie klucza w zamku, pisanie, czy trzymanie narzędzi w różnych pozycjach. Jego stabilność i funkcjonalność są niezbędne w większości czynności manualnych człowieka.
Torebka stawowa stawu łokciowego
Torebka stawowa stawu łokciowego z przodu jest luźna i cienka, co umożliwia pełen zakres ruchu. Po bokach stawu torebka jest napięta i wzmocniona dwoma silnymi więzadłami:
- więzadło poboczne promieniowe (ligamentum collaterale radiale) - zapobiega nadmiernemu przywiedzeniu przedramienia.
- więzadło poboczne łokciowe (ligamentum collaterale ulnare) - ogranicza nadmierne odwiedzenie przedramienia.
Więzadła stawu łokciowego
Kluczową rolą w stabilizacji stawu łokciowego odgrywają więzadła. Dzięki nim staw łokciowy może wykonywać swoje skomplikowane ruchu bez ryzyka zwichnięcia, a przy tym zachowuje pełny zakres ruchomości. Najważniejszymi więzadłami stawu łokciowego są:
- Więzadła poboczne przyśrodkowe - promieniowe i łokciowe, więzadło pierścieniowego kości promieniowej. Więzadło poboczne łokciowe stabilizuje staw od strony przyśrodkowej. Rozpoczyna się na nadkłykciu przyśrodkowym kości ramiennej i biegnie do okolicy wyrostka dziobiastego na kości łokciowej. Więzadło to zapobiega nadmiernemu odwiedzeniu przedramienia. Urazy w obrębie tego więzadła najczęściej następują w sportach wymagających rzutów np. piłka ręczna, baseball.
- Więzadło poboczne promieniowe (część składowa więzadła pobocznego bocznego) z kolei stabilizuje staw od strony bocznej. Zaczyna się na kości ramiennej - nadkłykciu bocznym i rozdziela się na kilka pasm, które kończą się częściowo od przodu, a częściowo od tyłu wcięcia promieniowego na kości łokciowej. Część z nich łączy się wraz z więzadłem pierścieniowatym głowy kości promieniowej, tworząc wspólny układ stawowy głowy kości promieniowej w czasie ruchów obrotowych. Więzadło to zapobiega i ogranicza ruch przywiedzenia przedramienia i stabilizuje boczną stronę stawu łokciowego, szczególnie podczas wyprostu. Więzadło to nie przyczepia się do kości promieniowej więc nie ogranicza jej ruchów obrotowych.
- Więzadło pierścieniowate kości promieniowej (ligamentum annulare radii) zgodnie z nazwą otacza całą kość promieniową jak pierścień, przyczepiając się do wcięcia promieniowego na kości łokciowej. Utrzymuje on głowę kości promieniowej w prawidłowym położeniu, a jednocześnie pozwala na swobodny ruch pronacji i supinacji przedramienia.
- Więzadło czworokątne (ligamentum quadratum) - łączy obie kości przedramienia w stawie promieniowo-łokciowym bliższym tak jak więzadło pierścieniowate. Jest ono poziomo rozpięte pomiędzy brzegiem dolnym wcięcia promieniowego, a szyjką kości promieniowej.
- Więzadło czworokątne ogranicza ruchy supinacji i pronacji, kiedy owija się wokół szyjki kości promieniowej.
Unaczynienie stawu łokciowego
Staw łokciowy jako złożony i duży staw jest bogato unaczyniony. Tętnice zaopatrujące pochodzą z sieci stawowej, która oplata staw łokciowy. Sieć ta powstaje z licznych odgałęzień tętnic ramienia. Tworzą ją gałązki:
- tętnicy głębokiej ramienia
- górnej i dolnej tętnicy pobocznej łokciowej
- tętnic wstecznych - odchodzących z tętnicy łokciowej i promieniowej.
Unerwienie stawu łokciowego
Staw łokciowy jest zaopatrywany przez kilka głównych nerwów pochodzących z splotu ramiennego, które równocześnie unerwiają mięśnie i skórę w obrębie stawu. Przednia część unerwiona jest przez włókna nerwu pośrodkowego i mięśniowo-skórnego, natomiast tylną część unerwiają drobne gałązki nerwu łokciowego i promieniowego.
Mięśnie otaczające staw łokciowy
Mięśnie działające na staw łokciowy można podzielić na dwie grupy: zginaczy i prostowników.
Grupa mięśni zginaczy
- Mięsień dwugłowy ramienia (łac. biceps brachii) jest podzielony jak nazwa wskazuje na dwie głowy. Głowa długa rozpoczyna się na guzku panewkowym łopatki i obrąbku stawowym i łączy się z głową krótką. Mięsień przechodzi w powięź przedramienia i kończy się na guzowatości kości promieniowej. Dwugłowy ramienia oddziałuje nie tylko na staw łokciowy, ale także i na ramienny. W stawie ramiennym zgina, przywodzi, odwodzi oraz rotuje do wewnątrz kończynę górną. Natomiast w stawie łokciowym jego główne zadanie to ruchy nawracania i odwracania przedramienia. Mięsień dwugłowy ramienia jest najsilniejszym zginaczem stawu łokciowego.
- Mięsień ramienny (łac. brachialis) jest położony pod mięśniem dwugłowy i zaczyna się na dolnej połowie kości ramiennej, a niżej przyczepia się do guzowatości kości łokciowej. Mięsień ten jest silnym zginaczem stawu łokciowego, ale jego funkcja nie jest zależna od pozycji supinacji tak jak u dwugłowego ramienia.
Grupa mięśni prostowników
- Mięsień trójgłowy ramienia (łac.triceps brachii) - jest to prostownik stawu łokciowego i dzieli się, jak nazwa wskazuje, na trzy głowy. Głowa długa przyczepia się do guzka podpanewkowego łopatki, głowa przyśrodkowa poniżej bruzdu nerwu promieniowego, a głowa boczna na przegrodzie
międzymięśniowej bocznej. Wszystkie trzy głowy łączą się i mają przyczep końcowy na tylnej powierzchni wyrostka łokciowego. - Mięsień trójgłowy ramienia poprzez swój początek na łopatce również oddziałuje na staw ramienny i jest jego najsilniejszym prostownikiem oraz przywodzicielem. A to głowa boczna i przyśrodkowa odpowiadają za ruch wyprostu w stawie łokciowym.
- Mięsień łokciowy (łac.anconeus) jest to niewielki trójkątny mięsień. Przyczep bliższy leży na nadkłykciu bocznym kości ramiennej, a przyczep końcowy na tylnej powierzchni trzonu kości łokciowej. Współpracuje z mięśniem trójgłowym ramienia jako prostownik stawu łokciowego, ale także napina torebkę stawową.
Urazy łokcia
Staw łokciowy, mimo swojej stosunkowo stabilnej budowy, jest narażony na liczne urazy ze względu na duży zakres ruchów, częste obciążenia mechaniczne oraz udział w niemal każdej czynności kończyny górnej. Charakter i lokalizacja urazu zależą od kierunku działania siły, pozycji kończyny w chwili urazu oraz kondycji tkanek miękkich otaczających staw.
Zwichnięcie stawu łokciowego
Dochodzi do niego w wyniku upadku na wyprostowaną rękę, co powoduje przemieszczenie kości przedramienia względem kości ramiennej. Najczęściej obserwuje się zwichnięcie tylne, w którym kości przedramienia przesuwają się ku tyłowi w stosunku do kości ramiennej.
Złamania stawu łokciowego
Mogą dotyczyć różnych jego elementów – wyrostka łokciowego, wyrostka dziobiastego , głowy lub szyjki kości promieniowej, a także nadkłykci kości ramiennej. Złamania te powstają najczęściej w wyniku upadku lub bezpośredniego uderzenia w okolicę łokcia.
Łokieć tenisisty
Łokieć tenisisty czyli zapalenie nadkłykcia bocznego kości ramiennej. Przyczyną jest przeciążenie przyczepów mięśni prostowników nadgarstka i palców, co prowadzi do mikrouszkodzeń włókien ścięgnistych.
Łokieć golfisty
Łokieć golfisty jest odpowiednikiem łokcia tenisisty, ale po stronie przyśrodkowej. Dotyczy on zapalenia przyczepów zginaczy przedramienia.
Urazy więzadeł
Staw łokciowy jest złożonym, wysoce precyzyjnym mechanizmem biomechanicznym, zapewniającym szeroki zakres ruchów kończyny górnej przy zachowaniu stabilności. Jego budowa anatomiczna – obejmująca trzy współdziałające stawy, system więzadeł oraz zróżnicowaną muskulaturę – stanowi przykład doskonałego przystosowania funkcjonalnego. Zrozumienie szczegółów jego anatomii i biomechaniki jest kluczowe dla diagnostyki i leczenia urazów oraz schorzeń ortopedycznych i neurologicznych kończyny górnej. -
Bibliografia:
- Adam Bochenek, Michał Reicher, Anatomia człowieka. Tom I. Anatomia ogólna. Kości, stawy i więzadła, mięśnie, wyd. XIII, Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2019, - -
- Richard L. Drake, A. Wayne Vogl, Adam W.M. Mitchell, Gray anatomia. Podręcznik dla studentów. T. 1, wyd. IV, Wrocław: Edra Urban & Partner, 2020 J. Hochschild Anatomia funkcjonalna dla fizjoterapeutów, MedPharm, 2018.
Łokieć golfisty, inaczej entezopatia przyczepu zginaczy przedramienia to dolegliwość polegająca na zespole bólowym w miejscu przyczepu ścięgien mięśni zginaczy przedramienia do nadkłykcia przyśrodkowego kości ramiennej.
10.07.2024
Łokieć golfisty, inaczej entezopatia przyczepu zginaczy przedramienia to dolegliwość polegająca na zespole bólowym w miejscu przyczepu ścięgien mięśni zginaczy przedramienia do nadkłykcia przyśrodkowego kości ramiennej.
28.11.2024
Rolowanie mięśni to jedna z metod automasażu przy pomocy specjalnego rollera. Znajduje szczególne zastosowania po treningach sportowców oraz amatorów.
21.02.2024