Układ pokarmowy: budowa przełyku człowieka
Przełyk to umięśniony przewód długości ok. 25-30 cm - w zależności od stanu skurczu przełyku. Stanowi on odcinek układu pokarmowego - łączy on gardło z żołądkiem. Ma on esowaty przebieg. Rozpoczyna się od chrząstki pierścieniowatej i biegnie do części wpustowej żołądka.
Embriologia
Czy wiesz, że przełyk rozwija się jako część jelita przedniego? Powstaje w 4 tygodniu życia płodowego. Początkowo jest połączony z jelitem przednim, gdzie tworzy otwarte połączenie, a następnie jest oddzielony przez przegrodę przełykowo-tchawiczą (w okolicy późniejszego ujścia krtani). Następnie z części dogrzbietowej rozwija się przełyk. Początkowo jest krótki, wydłuża się wraz ze wzrostem i zastępowaniem serca oraz płuc. Ostateczne proporcje osiąga w 7 tygodniu. Mięśnie zewnętrzne rozwijają się z łuków gardłowych (pozaskrzelowych).
Funkcje przełyku w układzie pokarmowym - czy przełyk odpowiada tylko za połykanie?
Anatomia przełyku jest niezwykle istotna dla połykania, oddychania, fonacji oraz wielu chorób (laryngologicznych i gastroenterologicznych).
- Przełyk transportuje pokarm przez przewód pokarmowy z jamy ustnej do żołądka - dzięki ruchom przełyku (ruch perystaltyczne).
- Górny zwieracz przełyku (UES) będący w spoczynku zapobiega przedostawaniu się powietrza do żołądka.
- Dolny zwieracz przełyku (LES) zapobiega refluksowi żołądkowo-przełykowemu, czyli cofaniu się treści pokarmowej.
- W przełyku nie zachodzi wchłanianie substancji odżywczych, nie zachodzi także trawienie.
Anatomia przełyku i jego położenie
Ściana przełyku składa się z czterech głównych warstw (od wewnątrz):- Błona śluzowa przełyku – wyściela światło przełyku. Pokryta jest nabłonkiem przełyku wielowarstwowym płaskim, który chroni przed uszkodzeniami mechanicznymi.
- Tkanka podśluzowa – zawiera liczne gruczoły wydzielające śluz, który ułatwia przesuwanie kęsów pokarmowych.
- Błona mięśniowa – odpowiada za ruchy perystaltyczne. Składa się z dwóch warstw: wewnętrznej (okrężnej) i zewnętrznej (podłużnej). W górnej części przełyku znajdują się mięśnie poprzecznie prążkowane (zależne od woli), a w dolnej mięśnie gładkie.
- Błona zewnętrzna (przydanka) – zewnętrzna warstwa tkanki łącznej, która otacza i mocuje przełyk do sąsiednich narządów.
Odcinki przełyku:
- Szyjny
- Piersiowy
- Brzuszny (krótki - 1-2 cm)
Część szyjna przełyku - rozpoczyna się przed trzonem VI kręgu szyjnego do pierwszego kręgu piersiowego (C6-TH1), tworzy niewielkie wygięcie w lewą stronę.
Część piersiowa przełyku - jest to odcinek o długości ok. 16-18cm. Przebiega ona w śródpiersiu tylnym do rozworu przełykowego. Biegnie od pierwszego kręgu piersiowego do dziesiątego kręgu piersiowego (Th1-Th10). Do Th4 przełyk przylega do kręgosłupa, a następnie od Th7/th8 jest oddzielony aortą. Tworzy niewielkie wygięcie w prawo. Tuż przed wejściem w przeponę ulega niewielkiemu rozszerzeniu o kształcie bańki. Jest to uchyłek
nadprzeponowy.
Rozdwojenie tchawicy to miejsce w klatce piersiowej, gdzie tchawica dzieli się na dwa oskrzela główne (prawe i lewe). Znajduje się ono na wysokości około 5. kręgu piersiowego, tuż nad lewym przedsionkiem serca. Z tyłu do tego miejsca przylega odcinek piersiowy przełyku.
Część brzuszna - jest najkrótsza - wynosi 2-3 cm. Biegnie od rozworu przełykowego do wpustu żołądka. Przebiega na wysokości dziesiątego i jedenastego kręgu piersiowego (Th10-Th11).
Krezka - łączy ona przełyk z powięzią przedkręgową pomiędzy szóstym kręgiem szyjnym, a czwartym kręgiem piersiowym (C6-Th4).
Rozwór przełykowy - znajdziemy do grzbietowo po lewej stronie w stosunku do środka ścięgnistego przepony, powyżej rozworu aorty.
Mięśnie przełyku
Składa się ona z:
- górna 1/3 - to mięśnie poprzecznie prążkowane
- środkowa 1/3 - to mięśnie mieszane (prążkowane + gładkie)
- dolna 1/3 - to mięśnie gładkie
Początek połykania jest czynnością dowolną (kontrolowaną przez korę mózgową). Po przejściu kęsa do przełyku dalszy transport odbywa się już odruchowo (autonomicznie) poprzez ośrodki w pniu mózgu i sploty śródścienne.
Górna część przełyku, mimo że zbudowana z mięśni prążkowanych, po rozpoczęciu połykania działa już poprzez zautomatyzowany odruch połykania, więc nie jest w pełni świadomie kontrolowana przez cały czas.Aparat stabilizująco- wieszadłowy
Przełyk może rozszerzać się zarówno wzdłuż jak i wszerz.
Podparcie zapewniają mu:
- Zwieracz gardła dolny, część pierścieniowato gardłowa - przymocowany jest do tylnej powierzchni chrząstki.
- Rozwór przełykowy - występuje w obrębie przepony
Występują trzy fizjologiczne zwężenia przełyku - tutaj przełyk ma mniejszą ruchomość:
- zwężenie gardłowo-przełykowe - zwężenie chrząstki pierścieniowatej, przy ustach przełyku
- zwężenie części piersiowej - w tej części przełyk krzyżuje się z lewym oskrzelem głównym i łukiem aorty (zwężenie aortowe)
- zwężenie przeponowe - przy przejściu przez przeponę
Unaczynienie przełyku
Tętnice
- Część szyjna - tętnica tarczowa dolna - wychodzi z pnia tarczowo-szyjnego, który odchodzi od tętnicy podobojczykowej. Tętnica tarczowa dolna oddaje gałęzie przełykowe.
- Część piersiowa - gałęzie przełykowe, które odchodzą z aorty piersiowej
- Część brzuszna - tętnica żołądkowa lewa oddaje gałęzie przełykowe, odchodzi z pnia trzewnego od aorty brzusznej
Żyły
- Część szyjna - żyły przełykowe - uchodzą przez żyłę tarczową dolną oraz ramienno -głowową do żyły głównej górnej
- Część piersiowa - żyła nieparzysta lub/i żyła nieparzysta krótka - uchodzą one do żyły głównej górnej
- Część brzuszna - żyły przełykowe uchodzą przez żyłę żołądkową lewą do żyły wątrobowej
Unerwienie przełyku
- Współczulne: pochodzi ono ze zwoju gwiaździstego pnia współczulnego oraz splotu aortalnego piersiowego wnikając do włókien splotu przełykowego.
- Przywspółczulne: włókna przywspółczulne nerwu błędnego lewego i prawego wnikaj do nerwu krtaniowego wstecznego oraz splotu przełykowego.
- Samo ujście przełyku zaopatrywane jest częściowo przez splot śródścienny.
Budowa przełyku - drogi limfatyczne
Limfa przepływa do miejscowych węzłów chłonnych w sposób następujący:
- Część szyjna - do węzłów chłonnych przyprzełykowych, następnie szyjnych głębokich, pnia szyjnego do prawego lub lewego kąta żylnego
- Część piersiowa - do węzłów chłonnych przyprzełykowych, następnie pień oskrzelowo-śródpiersiowy, następnie prawy lub lewy kąt żylny.
- Część brzuszna - do węzłów chłonnych przyprzełykowych, następnie węzłów trzewnych, zbiornika mleczu i przewodu piersiowego.
Piśmiennictwo:
1. Przewodnik po osteopatii wisceralnej t.1 Torsten Liem i inn.Redakcja wydania I polskiego Marian Majchrzycki
Refluks żołądkowy i zgaga? Fizjoterapia, terapia przepony, masaż wisceralny i osteopatia mogą złagodzić pieczenie w klatce piersiowej. Poznaj leczenie refluksu.
6.04.2026
Pozasercowe bóle w klatce piersiowej? Poznaj objaw, najczęstsze przyczyny bólu (płucny, kardiologiczny i inne). Dowiedz się więcej o diagnostyce przyczyn bólu.
11.08.2025
Prawidłowa postawa przy komputerze ma ogromny wpływ na nasz kręgosłup. Dowiedz się jak poprawić stanowisko pracy poprzez ustawienie biurka, monitora i krzesła.
02.02.2024