Zespół górnego otworu klatki piersiowej TOS: objawy, przyczyny i rehabilitacja
Czym jest TOS?
Zespół górnego otworu klatki piersiowej (TOS - Thoracic Outlet Syndrome) to dolegliwości wynikających z ucisku nerwów i/lub naczyń krwionośnych w okolicy górnego otworu klatki piersiowej. Jest to przestrzeń pomiędzy szyją, a barkiem, przez którą przechodzą ważne struktury takie jak:
- splot ramienny
- tętnica podobojczykowa
- żyła podobojczykowa
- żyła pachowa
Anatomia - gdzie powstaje problem?
Górny otwór klatki piersiowej to obszar położony między pierwszym żebrem, obojczykiem i kręgosłupem szyjnym. Jest ograniczony przez mięśnie pochyłe (przedni i środkowy) oraz mięsień podobojczykowy i piersiowy mniejszy. W sytuacji, gdy przestrzeń ta ulega zwężeniu – na skutek nadmiernego napięcia mięśni, obecności wad anatomicznych lub przebytych urazów – dochodzi do ucisku pęczka naczyniowo-nerwowego (splot ramienny, tętnicę/żyłę podobojczykową) w okolicy szyi i barku, co prowadzi do powstania objawów zespołu górnego otworu klatki piersiowej (TOS). Do głównych miejsc potencjalnego ucisku należą przestrzeń między mięśniami pochyłymi, przestrzeń żebrowo-obojczykowa oraz przestrzeń znajdująca się pod wyrostkiem kruczym łopatki i mięśniem piersiowym mniejszym.
Przyczyny zespołu górnego otworu klatki piersiowej
Przyczyny powstawania górnego otworu klatki piersiowej dzieli się na przyczyny anatomiczne, posturalne, funkcjonalne.
Przyczyny anatomiczne:
- dodatkowo wykształcone żebro szyjne
- wydłużony wyrostek poprzeczny C7
- anomalia przebiegu naczyń
Przyczyny posturalne:
- wysunięta głowa i barki
- nadmierna kifoza piersiowa
- zaokrąglone barki
- długotrwała wymuszona pozycja przy biurku
Przyczyny funkcjonalne:
- urazy obojczyka
- urazy typu whiplash (po wypadkach samochodowych)
- powtarzalne ruchy ramienia nad głową
- przeciążenia
Czynniki ryzyka TOS
- płeć żeńska
- wiek 30-40 lat
- wątła budowa ciała lub otyłość
- duży biust
- mastektomia
- wszczepienie implantów piersi
Objawy TOS
Występujące objawy w dysfunkcji górnego otworu klatki piersiowej są zależne od uciśniętej struktury. Najczęściej uciśnięty zostaje struktura nerwowa, rzadziej tętnicza i żylna.
Charakterystyczną cechą objawów TOS-u jest występowanie objawów przy uniesionych lub odwiedzonych ramionach niezależnie od uciśniętej struktury. Objawia się dolegliwościami bólowymi promieniującymi z okolicy barku i szyi do kończyny górnej, pleców lub potylicy. Dodatkowo występują następujące zespoły objawów:
Objawy neurologiczne:
- drętwienia i mrowienia palców (parestezja)
- zaburzenia czucia
- ból szyi, okolic barku i ramienia
- osłabienie chwytu
- zanik mięśnie dłoni w zaawansowanych przypadkach
Objawy tętnicze:
- bladość dłoni
- zimna ręka
- osłabione tętno
- różnica ciśnienia tętniczego na kończynach górnych
- szybka męczliwość ręki
Objawy żylne:
- obrzęk kończyny górnej
- uczucie ciężkości
- sinienie kończyny
- poszerzone żyły powierzchowne
- wskutek tych zaburzeń może pojawić się zakrzepica
Diagnostyka różnicowa i rozpoznanie - co może dawać podobne objawy?
Często objawy, które pojawiają się w zaburzeniu górnego otworu klatki piersiowej pojawiają się w innych dolegliwościach. Ważne jest to, aby podczas diagnostyki pacjenta rozróżnić objawy innych schorzeń. Taka diagnostyka różnicowa jest ważna do dalszego leczenia i rehabilitacji.
Aby zdiagnozować TOS należy wykluczyć
- zespół cieśni nadgarstka
- zespół cieśni kanału Guyona
- zespół skrzyżowania górnego
- zaburzenia stożka rotatorów
- choroby naczyniowe takie jak zakrzepica, miażdżyca
- fibromialgia
- problemy odcinka szyjnego kręgosłupa
W diagnostyce TOS-u stosuje się wykonanie badań obrazowych oraz testów:
- RTG - aby wykryć nieprawidłowości kostne
- USG doppler - aby wykryć zaburzenia przepływu naczyniowego
- elektromiografia EMG - aby ocenić przewodnictwo i wykrycie ucisku na nerw
- testy prowokacyjne: Test Adsona , Test Roosa , Test Wrighta (test hiperabdukcji)
Leczenie zespołu górnego otworu klatki
Zazwyczaj w leczeniu zespołu górnego otworu klatki piersiowej wystarcza leczenie fizjoterapeutyczne. Głównym celem fizjoterapii jest zmniejszenie ucisku struktur nerwowo-naczyniowych poprzez zwiększenie wąskiej przestrzeni w obrębie górnego otworu klatki piersiowej, redukcję nadmiernego napięcia mięśniowego oraz poprawę postawy i biomechaniki całej obręczy barkowej.
Terapia manualna w zespole uciskowy górnego otworu klatki piersiowej
Jednym z podstawowych elementów terapii jest praca manualna na tkankach miękkich. Obejmuje ona:
- techniki rozluźniania mięśni nadmiernie napiętych, takich jak mięśnie pochyłe szyi, mięsień piersiowy mniejszy i większy, dźwigacz łopatki oraz górna część mięśnia czworobocznego. Celem tych działań jest zmniejszenie kompresji w miejscach potencjalnego ucisku oraz poprawa ślizgu tkanek względem siebie.
- praca na powięzi,
- mobilizacje pierwszego żebra
- korekcja ustawienia obojczyka i łopatki
- prawidłowa postawa ciała
Ćwiczenia - rozciąganie mięśni
Ważnym elementem rehabilitacji są również ćwiczenia rozciągające, które pomagają wydłużyć i uelastycznić skrócone mięśnie
- rozciąganie mięśnia piersiowego mniejszego,
- mięśni pochyłych szyi,
- dźwigacza łopatki,
- mięśni podpotylicznych.
Ćwiczenia - wzmacnianie mięśni
Równie istotne jest wzmacnianie mięśni osłabionych, odpowiedzialnych za prawidłową stabilizację łopatki i utrzymanie wyprostowanej postawy
- dolną i środkowa część mięśnia czworobocznego,
- mięśnie równoległoboczne,
- mięsień zębaty
- mięśnie głębokie szyi.
Wzmocnienie tych struktur pomaga cofnąć barki do prawidłowej pozycji, obniżyć ich uniesienie i zmniejszyć nacisk na struktury przebiegające przez górny otwór klatki piersiowej.
Prawidłowa postawa ciała i ergonomia
Niezwykle ważnym aspektem fizjoterapii jest reedukacja posturalna i nauka ergonomii. Pacjent uczy się świadomego ustawienia głowy, szyi i barków, a także prawidłowej pozycji podczas pracy przy biurku, korzystania z telefonu czy podczas snu.
Ćwiczenia oddechowe
W terapii wykorzystuje się również ćwiczenia oddechowe, koncentrujące się na przywróceniu prawidłowego oddechu przeponowego. U wielu osób z TOS obserwuje się dominację oddechu górnożebrowego, która przeciąża mięśnie pochyłe i piersiowe, nasilając ucisk w obrębie górnego otworu klatki piersiowej.
Piśmiennictwo:
- Holly Grunebach, Margaret W Arnold, and Ying Wei Lum “Thoracic outlet syndrome” (2015)
- P. Godek, W. Ruciński, G. Brzuszkiewicz-Kuźmicka “Funkcjonalny zespół górnego otworu klatki piersiowej” (2017)
- Artur Pupka, Piotr Barć, Grzegorz Kałuża, Tomasz Dawiskiba, Sylwia Zacharska, Piotr Szyber “Leczenie naczyniowego zespołu uciskowego górnego otworu klatki piersiowej” (2003)
Anatomia stożka rotatorów. Uszkodzenie stożka rotatorów, najczęściej ścięgna nadgrzebieniowego, powoduje ból barku, ramienia. Uraz i fizjoterapia.
11.03.2026
Tendinopatia ścięgna? Skuteczna terapia ruchem w leczeniu tendinopatii i przewlekłego bólu. Dowiedz się, jak leczyć tendinopatię ścięgna i barku!
17.02.2026
Zespół bolesnego barku: poznaj przyczyny, objawy i skuteczną fizjoterapię barku. Samoistny ból barku? Sprawdź, jak leczyć to schorzenie!
14.07.2025