Przyrządy diagnostyczne

Przyrządy diagnostyczne takie jak goniometry, młotek neurologiczny czy skoliometr są niezbędne w ocenie stanu zdrowia pacjentów oraz w diagnozowaniu różnych schorzeń. Goniometry służą do mierzenia zakresu ruchu w stawach, co jest kluczowe w rehabilitacji ortopedycznej oraz ocenie funkcji ruchowych. Młotek neurologiczny pozwala na ocenę odruchów neurologicznych, co może pomóc w identyfikacji uszkodzeń układu nerwowego. Z kolei skoliometr jest używany do pomiaru krzywizny kręgosłupa, co jest istotne w diagnostyce skoliozy i innych deformacji postawy.

Przyrządy diagnostyczne do oceny motorycznej i neurologicznej

Każda terapia zaczyna się od badania. Fizjoterapeuta, lekarz czy trener potrzebuje liczb i obiektywnych obserwacji: ile stopni brakuje do pełnego wyprostu, czy odruch kolanowy jest symetryczny, gdzie pacjent przestaje czuć dotyk. W tej kategorii zebraliśmy sprzęt do oceny motorycznej i podstawowe narzędzia badania neurologicznego – goniometry, skoliometry, młotki neurologiczne, fałdomierze i przyrządy do oceny czucia.

To niewielkie, proste w budowie przedmioty, ale używa się ich przy większości wizyt pierwszorazowych i przy każdej ocenie postępów terapii.

ㅤ

Fałdomierz – pomiar fałdów skórno-tłuszczowych

Fałdomierz, nazywany też kaliperem, mierzy grubość fałdu skórno-tłuszczowego uchwyconego palcami w ustalonych punktach ciała – np. nad mięśniem trójgłowym ramienia, pod łopatką czy na brzuchu. Wyniki podstawia się do wzorów, które pozwalają oszacować procentową zawartość tkanki tłuszczowej.

Fałdomierz przydaje się do:

• prostej oceny składu ciała, gdy nie ma dostępu do analizatora BIA czy badania DEXA,

• śledzenia zmian u osób redukujących masę ciała lub budujących masę mięśniową,

• porównania rozkładu tkanki tłuszczowej w różnych okolicach,

• dokumentowania stanu sportowca w trakcie powrotu do treningu po urazie.

Pomiar fałdomierzem jest szacunkowy, a jego dokładność zależy od doświadczenia osoby mierzącej.

ㅤ

Goniometry – liczby zamiast oceny na oko

Zakres ruchu w stawie to jeden z najczęściej mierzonych parametrów w rehabilitacji. Goniometr ustawia się osią nad stawem, a ramiona wzdłuż sąsiednich segmentów kończyny i odczytuje kąt po wykonaniu ruchu.

Goniometry wykorzystuje się m.in.:

• w rehabilitacji ortopedycznej i pourazowej,

• po zabiegach operacyjnych, np. po endoprotezoplastyce czy rekonstrukcji więzadeł,

• przy kontroli postępów terapii ruchowej.

Wpisane do dokumentacji wyniki pozwalają porównać kolejne wizyty i pokazać pacjentowi, jak zmienia się ruchomość. Dla terapeuty to też sygnał, kiedy zmienić plan ćwiczeń.

ㅤ

Młotki neurologiczne – badanie odruchów

Ocena odruchów ścięgnistych należy do podstaw badania neurologicznego. Uderzenie młotkiem w ścięgno wywołuje skurcz mięśnia, a badający ocenia jego obecność, siłę i symetrię po obu stronach ciała.

Młotki neurologiczne są pomocne przy podejrzeniu m.in.:

• zespołów korzeniowych,

• neuropatii obwodowych,

• uszkodzeń rdzenia kręgowego i chorób ośrodkowego układu nerwowego,

• chorób mięśni.

Występują w kilku typach – np. Taylora, Trömnera, Babińskiego czy Bucka z wbudowaną igłą i pędzelkiem – różniących się masą główki i długością rączki.

ㅤ

Radełko Wartenberga i inne przyrządy do badania czucia

Radełko Wartenberga to metalowa rączka zakończona obracającym się kółkiem z ostrymi ząbkami. Przetacza się je po skórze, a pacjent mówi, czy i jak odczuwa bodziec. To szybki sposób na wstępne badanie czucia powierzchownego.

Badanie czucia pomaga w:

• wykrywaniu zaburzeń czucia po urazach nerwów i po operacjach,

• ocenie zasięgu zaburzeń w odniesieniu do dermatomów i obszarów unerwienia nerwów obwodowych,

• badaniu pacjentów z neuropatią, np. cukrzycową, po udarze czy po urazie rdzenia,

• dokumentowaniu zmian czucia w trakcie terapii neurologicznej.

Radełko używane jest zwykle razem z innymi narzędziami, np. monofilamentem, kamertonem czy pędzelkiem, bo każde z nich bada inny rodzaj czucia.

ㅤ

Skoliometry – ocena rotacji tułowia

Skoliometr mierzy kąt rotacji tułowia, który towarzyszy skoliozie. Pacjent pochyla się do przodu (test Adamsa), a badający przesuwa przyrząd wzdłuż kręgosłupa i odczytuje najwyższy wynik w odcinku piersiowym i lędźwiowym. Skoliometr nie zastępuje zdjęcia RTG, ale pomaga zdecydować, kogo na nie skierować.

Skoliometry stosuje się:

• w badaniach przesiewowych dzieci i młodzieży,

• przy wizytach kontrolnych u pacjentów ze skoliozą,

• w gabinetach korekcji wad postawy do śledzenia zmian w trakcie ćwiczeń.

ㅤ

Po co mierzyć – korzyści dla terapeuty i pacjenta

Przyrządy do oceny motorycznej i neurologicznej pozwalają:

• zebrać dane o stanie pacjenta w kilka minut,

• porównywać wyniki między wizytami zamiast polegać na pamięci,

• uzasadnić decyzje terapeutyczne i ewentualne skierowanie do lekarza,

• prowadzić rzetelną dokumentację medyczną.

Wyniki zapisane w ten sam sposób przy każdej wizycie łatwo też przekazać lekarzowi prowadzącemu albo innemu terapeucie, który przejmuje pacjenta. Pacjent, który widzi konkretne wyniki, lepiej rozumie swoją sytuację i chętniej wykonuje zalecone ćwiczenia.

ㅤ

Gdzie przydają się urządzenia do oceny motorycznej

Ten sam zestaw narzędzi spotyka się w wielu specjalizacjach:

• ortopedia – ocena stawów i deformacji kręgosłupa,

• neurologia – odruchy, czucie, objawy uszkodzenia nerwów,

• fizjoterapia – badanie funkcjonalne, planowanie i kontrola terapii,

• medycyna sportowa – ocena zawodnika przed sezonem i po urazie,

• pediatria – wykrywanie wad postawy u dzieci.

Dlatego podstawowy komplet – goniometr, skoliometr, młotek i przyrząd do badania czucia – przydaje się zarówno w dużym ośrodku rehabilitacji, jak i w jednoosobowym gabinecie.

ㅤ

Na co zwrócić uwagę przy zakupie przyrządów diagnostycznych

Przy wyborze sprawdź czytelność skali i podziałki, sztywność ramion i przegubów, materiał, który można dezynfekować, oraz wygodę trzymania w dłoni podczas wielu pomiarów dziennie. Proste narzędzie mechaniczne wykonane z dobrego materiału posłuży latami i nie wymaga kalibracji ani baterii, a wersje cyfrowe ułatwiają zapis wyników. Przyrządy, które dotykają skóry pacjenta – radełko, ramiona goniometru, podstawa skoliometru – przeciera się środkiem dezynfekcyjnym po każdym badaniu, dlatego lepiej unikać materiałów, które matowieją lub pękają od alkoholu. Komplet przyrządów diagnostycznych to niewielki wydatek w porównaniu z resztą wyposażenia gabinetu, a bez niego trudno rzetelnie ocenić, czy terapia przynosi efekt.