Fałdomierze

Plastikowy cyrkiel do mierzenia fałdu skóry, zwany również fałdomierzem, jest narzędziem używanym w dietetyce do oceny tkanki tłuszczowej oraz ogólnego stanu zdrowia. Dzięki niemu można precyzyjnie zmierzyć grubość fałdów skórnych w różnych miejscach ciała, co pozwala na oszacowanie procentowej zawartości tkanki tłuszczowej. Fałdomierze są często wykorzystywane w praktyce klinicznej, sportowej oraz przez dietetyków, którzy chcą monitorować zmiany w składzie ciała pacjentów lub sportowców w trakcie diety lub programu treningowego.

Fałdomierze do oceny tkanki tłuszczowej

Fałdomierz (kaliper) to przyrząd do mierzenia grubości fałdu skórno-tłuszczowego. Badający chwyta palcami fałd skóry z tkanką podskórną, odciąga go od mięśnia i zaciska na nim szczęki fałdomierza, a wynik odczytuje w milimetrach. Z kilku takich pomiarów, podstawionych do wzorów, oblicza się szacunkowy udział tkanki tłuszczowej w masie ciała.

To jedna z najtańszych metod oceny składu ciała. Wymaga wprawy, ale nie potrzebuje prądu, oprogramowania ani specjalnych warunków, dlatego pomiar tkanki tłuszczowej fałdomierzem wykonuje się w gabinetach dietetycznych, w klubach sportowych i w gabinetach fizjoterapii.

ㅤ

Jak działa fałdomierz

Przyrząd ma dwie szczęki dociskane sprężyną ze stałą siłą i skalę lub wyświetlacz. Stały nacisk jest ważny – dzięki niemu kolejne pomiary można ze sobą porównywać.

Pomiary wykonuje się w standardowych punktach, najczęściej:

• nad mięśniem trójgłowym ramienia,

• pod dolnym kątem łopatki,

• na brzuchu obok pępka,

• nad talerzem biodrowym,

• na przedniej powierzchni uda.

Liczba i wybór punktów zależą od użytej metody obliczeń. Różne wzory dają nieco różne wyniki, dlatego przy kolejnych badaniach stosuje się zawsze ten sam.

ㅤ

Fałdomierz – jak mierzyć poprawnie

Wiarygodność pomiaru zależy przede wszystkim od techniki:

• pomiary wykonuje się po prawej stronie ciała, w dokładnie wyznaczonych punktach,

• fałd chwyta się kciukiem i palcem wskazującym około centymetra od miejsca przyłożenia szczęk,

• odczyt następuje po 1–2 sekundach od zaciśnięcia, kiedy wskazanie się ustabilizuje,

• każdy punkt mierzy się dwa lub trzy razy i bierze średnią.

Nie mierzy się bezpośrednio po treningu, saunie ani prysznicu, bo nawodnienie skóry wpływa na wynik. Najlepiej, żeby kolejne pomiary wykonywała ta sama osoba.

ㅤ

Kto korzysta z fałdomierzy

Pomiar fałdomierzem przydaje się w wielu miejscach:

• gabinety dietetyczne – ocena efektów diety bez opierania się wyłącznie na wadze,

• kluby fitness i treningi personalne – śledzenie zmian u podopiecznych,

• poradnie leczenia otyłości – kontrola zmian tkanki tłuszczowej w trakcie terapii,

• medycyna sportowa – ocena składu ciała zawodników w różnych okresach sezonu,

• fizjoterapia – u pacjentów, u których zmiana składu ciała jest jednym z celów, np. przy unieruchomieniu czy po urazie.

Sama masa ciała nie mówi, czy pacjent stracił tłuszcz, czy mięśnie. Fałdomierz daje dodatkową informację, która pomaga to ocenić.

ㅤ

Zalety i ograniczenia pomiaru

Pomiar fałdomierzem jest:

• szybki i nieinwazyjny,

• tani w porównaniu z analizą składu ciała metodą DEXA czy dobrej klasy analizatorem BIA,

• możliwy w każdych warunkach – w gabinecie, na sali, na zgrupowaniu.

Trzeba jednak pamiętać o ograniczeniach. Wynik jest szacunkowy, zależy od techniki badającego i od wybranego wzoru. U osób z dużą otyłością uchwycenie fałdu bywa trudne lub niemożliwe. Dlatego fałdomierz najlepiej sprawdza się do śledzenia zmian u tej samej osoby, a nie do porównań między różnymi osobami i różnymi metodami.

ㅤ

Rodzaje fałdomierzy

• fałdomierze plastikowe – lekkie i tanie, wystarczające do samokontroli i podstawowych pomiarów,

• fałdomierze metalowe – trwalsze, ze stałą siłą nacisku i dokładniejszą skalą, wybierane przez dietetyków i trenerów,

• fałdomierze elektroniczne – z wyświetlaczem, czasem z pamięcią i obliczaniem procentu tłuszczu według wybranego wzoru.

ㅤ

Fałdomierz w gabinecie i do użytku domowego

W gabinecie fałdomierz przydaje się do dokumentowania zmian w składzie ciała pacjenta w czasie. Coraz częściej kupują go też osoby, które samodzielnie kontrolują efekty diety i treningu. Przy pomiarach w domu najważniejsza jest powtarzalność – te same punkty, ta sama pora dnia i ten sam przyrząd. Pozwala to zauważyć, czy przy redukcji masy ciała ubywa tkanki tłuszczowej, a nie głównie mięśni.