Staw skokowy - anatomia, urazy, diagnostyka i leczenie

2024-05-23

Staw skokowy - anatomia

Staw skokowy jest jedną z najważniejszych części układu ruchu. Znajduje się w kończynie dolnej i stanowi połączenie kości piszczelowej, strzałkowej i skokowej. Jest jednym z najważniejszych stawów w ciele człowieka, pełniąc kluczową rolę w ruchu i stabilności. Dzięki niemu możemy chodzić, biegać, skakać i wykonywać wiele innych czynności.

Staw skokowy dzieli się na stawy:

  • Staw skokowy górny (łac. articulatio talocruralis) - inaczej nazywany stawem skokowo-goleniowym, łączy dalsze końce kości piszczelowej i strzałkowej z kością skokową.
  • Staw skokowy dolny (łac. articulatio talocalcaneonavicularis) - inaczej nazywany stawem skokowo-piętowo-łódkowatym. Staw ten stanowi połączenie kości skokowej z kością piętową oraz kością łódkowatą. To w nim zachodzą ruchy odwracania i nawracania stopy.
  • Staw skokowy górny jest stawem zawiasowym, co oznacza, że jego struktura i mechanika ruchu są zbliżone do zawiasu. W stawie skokowym górnym wyróżnić można następujące więzadła: przyśrodkowe, więzadło skokowo-strzałkowe przednie, skokowo-strzałkowe tylne oraz piętowo-strzałkowe). Ten rodzaj stawu umożliwia ruch w jednej płaszczyźnie, co czyni go idealnym do wykonywania prostych ruchów zginania i prostowania. Staw skokowy
    górny odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu stabilności i wydajności podczas codziennych czynności. Jego budowa jako stawu zawiasowego umożliwia płynne ruch stopy: zginanie i prostowanie, co jest niezbędne do sprawnego poruszania się. Jednakże, ze względu na swoją specyficzną budowę, staw skokowy górny jest podatny na urazy i przeciążenia

Anatomicznie rzecz biorąc, staw skokowy dolny może być podzielony na dwa główne stawy: staw skokowy przedni i tylny. Staw skokowy tylny jest wzmacniany przez więzadła skokowo-piętowe: tylne, przednie, przyśrodkowe, boczne i międzykostne.  Natomiast staw skokowy przedni wzmacniają więzadła: piętowo-łódkowo podeszwowym, rozdwojonym (na piętowo-łódkowe i piętowo-sześcienne) oraz skokowo-łódkowym.

Jednakże, pomimo istnienia tych dwóch oddzielnych obszarów anatomicznych, funkcjonalnie staw skokowy dolny działa jako jedna jednostka. Funkcjonalne traktowanie stawu skokowego dolnego jako jednej jednostki podkreśla jego kompleksową rolę w utrzymaniu równowagi, stabilności i mobilności stopy. Podczas chodu, staw skokowy dolny musi dostosowywać się do różnych warunków terenowych, absorbować siły uderzenia oraz umożliwiać płynne przemieszczanie się. 

 

Funkcje stawu skokowego

Staw skokowy, będący jednym z najważniejszych stawów w ciele człowieka, pełni szereg istotnych funkcji, które umożliwiają nam wykonywanie różnorodnych czynności codziennych. Oto kilka głównych funkcji stawu skokowego:

  • Ruchomość - staw skokowy górny jako staw zawiasowy umożliwia wyprost i zgięcie, a także przy ustabilizowanej stopie na podłożu pozwala na wysuwanie podudzia do przodu i wyprostu. Natomiast staw skokowy dolny jest funkcjonalnie sprzężony z stawem skokowym górnym. Umożliwia on ruchy inwersji (odwracanie i przywodzenie stopy, a także zgięcie podeszwowe stopy) i ewersji stopy (zgięcie grzbietowe, nawracanie i odwodzenie stopy).
  • Stabilizacja - staw skokowy sprawia, że stopa jest ustabilizowana na podłożu. Dzięki swojej budowie i elastyczności, staw skokowy pomaga utrzymać równowagę ciała, zapobiegając przewróceniu się czy upadkom. Stabilność stawu skokowego jest kluczowa zwłaszcza podczas wykonywania aktywności sportowych. 
  • Amortyzacja - podczas każdego kroku, skok czy skoku, staw skokowy absorbuje siły uderzenia działające na stopę i przekazuje je dalej w ciele. Dzięki elastyczności stawu skokowego, siły te są rozpraszane i amortyzowane, co zmniejsza ryzyko kontuzji oraz chroni inne struktury ciała.

Staw skokowy jest złożonym połączeniem kości, mięśni, więzadeł i ścięgien, które wspólnie pracują, aby zapewnić stabilność, ruchomość, amortyzację oraz utrzymanie równowagi stopy i całego ciała. Dzięki tym funkcjom, staw skokowy umożliwia nam wykonywanie codziennych czynności z łatwością i swobodą, od chodzenia po trening sportowy.

  Uraz stawu skokowego

Urazy stawu skokowego

Urazy stawu skokowego mogą być bolesne i wpłynąć na naszą zdolność do poruszania się. Mogą wynikać z różnych czynników, w tym z niewłaściwego użycia stopy, upadków, urazów sportowych lub wypadków. Do urazów stawu skokowego należą:

Zwichnięcie stawu skokowego

Występuje, gdy kość skokowa wysuwa się z prawidłowego położenia w stosunku do kości piszczelowej i strzałkowej. Może to być spowodowane silnym skręceniem stopy, nagłym uderzeniem lub upadkiem. Objawy zwichnięcia stawu skokowego obejmują dolegliwości bólowe, obrzęk, trudności z poruszaniem się i ewentualnie zniekształcenie stopy.

Złamanie stawu skokowego

Może wystąpić w kościach piszczelowej, strzałkowej lub skokowej. Najczęstszą przyczyną złamań jest uraz związany z upadkiem z wysokości lub silnym uderzeniem w staw skokowy.

Skręcenie stawu skokowego (pot. skręcenie kostki)

Skręcenie stawu nazywane potocznie skręceniem kostki występuje, gdy więzadła w stawie skokowym zostają nadmiernie naciągnięte lub rozerwane. Jest to częste szczególnie podczas gwałtownego skręcenia stopy, na przykład podczas gry w piłkę nożną lub biegania po nierównym terenie (stopa dopasowuje się do nierówności). Objawy skręcenia mogą obejmować ból, obrzęk, trudności z poruszaniem się oraz niestabilność stopy.

W przypadku urazu stawu skokowego zaleca się konsultację z lekarzem lub specjalistą od urazów ortopedycznych. Lekarz może zlecić badanie fizykalne, obrazowanie medyczne (np. rentgen, MRI) oraz zaproponować odpowiednie leczenie.

 

Diagnostyka urazów stawu skokowego

Diagnostyka urazów stawu skokowego jest kluczowym krokiem w ustaleniu rodzaju i zakresu urazu oraz w opracowaniu planu leczenia. Oto główne metody diagnostyczne stosowane w przypadku urazów stawu skokowego:

  • Badanie fizykalne - badanie to może obejmować ocenę zakresu ruchu, obecność bólu, obrzęk stawu, zasinienie oraz stabilność stopy, a także proste testy.
  • Badanie funkcjonalne - obejmuje testy funkcjonalne, które badają ewentualne uszkodzenia konkretnych tkanek.
  • Badanie obrazowe - lekarz może zalecić diagnostykę obrazową, aby wykluczyć lub potwierdzić ewentualne uszkodzenia tkanek. Lekarz może zalecić badanie RTG, tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego.

Diagnostyka urazów stawu skokowego najczęściej wymaga zastosowania różnorodnych metod, aby dokładnie zidentyfikować rodzaj i zakres uszkodzeń. W zależności od charakteru urazu i jego nasilenia, lekarz może zdecydować się na jedną lub więcej metod diagnostycznych. Wczesna i dokładna diagnoza pozwala na szybsze rozpoczęcie odpowiedniego leczenia i rehabilitacji, co z kolei sprzyja szybszemu powrotowi do pełnej sprawności.

 

Leczenie urazów stawu skokowego

Leczenie urazów stawu skokowego zależy od rodzaju i nasilenia urazu oraz indywidualnych potrzeb pacjenta. Leczenie dzieli się na zachowawcze i operacyjne, wybiera się je w zależności od zaawansowania uszkodzeń tkankowych. Leczenie zachowawcze obejmuje:

  • Odpoczynek i ograniczenie aktywności - w przypadku większości urazów stawu skokowego zaleca się odpoczynek i unikanie aktywności, które mogą pogorszyć uraz.
  • Leczenie farmakologiczne - leki przeciwbólowe, takie jak paracetamol lub
    niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), mogą być zalecane w celu złagodzenia bólu i zmniejszenia obrzęku.
  • Fizjoterapia - w przypadku leczenia zachowawczego fizjoterapia wykorzystuje metody łagodzenia bólu i zmniejszenia stanu zapalnego. W późniejszym okresie fizjoterapia ma na celu powrót do pełnej sprawności stawu skokowego.

W niektórych przypadkach, szczególnie przy złamaniach z przemieszczeniem, trwałych uszkodzeniach więzadeł czy przewlekłych urazach, może być konieczna interwencja chirurgiczna. Chirurg może wykonać zabieg naprawczy w celu stabilizacji stawu skokowego, usunięcia złamanych fragmentów kości lub naprawy uszkodzonych struktur więzadłowych.

Po takich operacjach również potrzebna jest fizjoterapia w celu złagodzenia bólu pooperacyjnego oraz powrotu do pełnej sprawności.

Dodatkowo do stabilizacji stawu skokowego stosuje się stabilizatory stawu skokowego lub ortezy na staw skokowy.

 

Fizjoterapia po urazach stawu skokowego

Fizjoterapia po urazach stawu skokowego odgrywa kluczową rolę w procesie rehabilitacji, pomagając pacjentowi powrócić do pełnej sprawności i aktywności fizycznej.

 

Jakie są cele fizjoterapii po urazach stawu skokowego?

  • Złagodzenie bólu - fizjoterapia ma na celu złagodzenie bólu związanego z urazem stawu skokowego poprzez różne techniki, takie jak masaż, terapia manualna czy fizykoterapia.
  • Zmniejszenie obrzęku - poprzez odpowiednie techniki fizjoterapeuci pomagają w redukcji obrzęku stawu skokowego, co przyspiesza proces gojenia i przywraca pełną ruchomość.
  • Poprawa ruchomości stawu - ćwiczenia i techniki fizjoterapeutyczne są stosowane w celu przywrócenia pełnej ruchomości stawu skokowego, eliminując sztywność i ograniczenia ruchowe.
  • Wzmocnienie mięśni - Ćwiczenia wzmacniające są kluczowe dla odbudowy siły i stabilności stawu skokowego oraz mięśni otaczających.
  • Poprawa stabilizacji stawu - specjalne ćwiczenia mające na celu poprawę stabilizacji stawu skokowego i zwiększenie kontroli nad ruchem pomagają w zapobieganiu nawrotom urazów.
  • Przywrócenie równowagi - Trening równowagi jest istotny, aby poprawić kontrolę ciała i zapobiec dalszym kontuzjom stawu.

Fizjoterapia po urazach stawu skokowego jest kluczowym elementem procesu rehabilitacji, mającym na celu przywrócenie pełnej sprawności i funkcji stawu oraz zapobieganie dalszym powikłaniom. Indywidualnie dostosowany program fizjoterapii, opracowany przez doświadczonego fizjoterapeutę, jest niezbędny dla skutecznej rehabilitacji i powrotu do aktywnego trybu życia.

Piśmiennictwo:
1. Agnieszka Pedrycz, Małgorzata Frąckiewicz, Beata Cichacz, Piotr Siermontowski “Urazy w obrębie stawu skokowego. Diagnostyka, profilaktyka, leczenie operacyjne.” POLISH HYPERBARIC RESEARCH 4(49)2014
2. Paulina Brzezińska, Jan Mieszkowski “Kompleksowe postępowanie fizjoterapeutyczne w skręceniu stawu skokowego” Journal of Education, Health and Sport. 2015;5(9):527 548

Złamanie kości śródstopia. Rehabilitacja po złamaniu kości stopy, czyli jak wrócić do pełni sił?

Złamanie kości śródstopia - z właściwą rehabilitacją, leczeniem oraz zastosowaniem odpowiedniego sprzętu Twoja stopa wróci do pełni sprawności.

22.04.2024
Ból śródstopia - najczęstsze przyczyny i sposoby leczenia

Ból śródstopia powszechnie określany bólem stopy lub podeszwy stopy to częsta dolegliwość. Poznaj jej przyczyny oraz sposoby jak sobie z nim poradzić.

4.03.2024
Ból kręgosłupa lędźwiowego

Ból w odcinku lędźwiowym kręgosłupa (ból pleców) jest często spotykany u pacjentów zgłaszających się do gabinetów fizjoterapeutycznych.

19.12.2023
Pokaż więcej wpisów z Maj 2024
Zaufane Opinie IdoSell
4.78 / 5.00 2494 opinii
Zaufane Opinie IdoSell
2024-06-19
Bardzo szybka realizacja zamówionego produktu
2024-06-17
Profesjonalna
pixel